Yataq xəstələri üçün sadə hərəkətlər: evdə təhlükəsiz məşqlər

Uzun müddət yataqda qalmaq əzələlərin zəifləməsinə, oynaqlarda sərtliyə və gündəlik hərəkətlərin çətinləşməsinə səbəb ola bilər. Pasiyentin vəziyyətinə uyğun seçilmiş yüngül hərəkətlər əzələlərin fəaliyyətini və oynaqların hərəkət imkanını qorumağa kömək edir.

Məşqlər həkim və ya fizioterapevtlə razılaşdırılmalı, ağrı yaratmadan yerinə yetirilməlidir. Xüsusilə insult, sınıq, yeni əməliyyat və ürək xəstəliyi olduqda hərəkət məhdudiyyətləri əvvəlcədən dəqiqləşdirilməlidir. Ağrının olmaması hər hərəkətin həmin pasiyent üçün təhlükəsiz olması demək deyil.

Başlamazdan əvvəl nəyi bilməlisiniz

Aşağıdakı nümunələr əsasən pasiyentin özünün etdiyi aktiv hərəkətlərdir. Qolu və ya ayağı özü hərəkət etdirə bilməyən şəxs üçün baxıcının köməyi ilə aparılan məşqlər ayrıca öyrədilməlidir. Ətrafı tutub zorla bükmək və açmaq olmaz.

Fizioterapevtdən hansı hərəkətlərin uyğun olduğunu, neçə dəfə təkrarlanacağını və hansı hallarda dayandırılacağını praktik göstərməsini istəyin. Bütün hərəkətləri bir seansda etmək məcburi deyil.

Pasiyenti rahat yerləşdirin. Tam uzanmaq nəfəs almasını çətinləşdirirsə, buna məcbur etməyin. Geyim hərəkəti sıxmamalı, kateter və digər borular dartılmamalıdır. Məşq zamanı nəfəsi saxlamadan, sakit tempdə hərəkət etmək və aralarda dincəlmək vacibdir.

1. Ayaq biləyini yuxarı və aşağı hərəkət etdirmək

Bu hərəkət ayaq biləyini və baldır əzələlərini işlətməyə kömək edir.

1. Pasiyent rahat uzansın və ya yataqda dəstəklənmiş vəziyyətdə olsun.
2. Ayaq ucunu yavaşca özündən uzağa yönəltsin.
3. Sonra ayaq ucunu özünə tərəf çəksin.
4. Hərəkəti rahat həddə, tələsmədən davam etdirsin.

Ayağı baxıcı güclə özünə çəkməməlidir. Baldırda yeni ağrı və şişkinlik varsa, məşqə başlamayın.

2. Budun ön əzələsini yüngül sıxmaq

Bu məşqdə ayaq yataqdan qaldırılmadan budun ön hissəsindəki əzələ işləyir.

1. Ayağı rahat şəkildə uzadın.
2. Pasiyent dizinin arxa hissəsini yatağa doğru yüngülcə bassın.
3. Budun ön hissəsində gərginlik hiss etdikdə təxminən 3 saniyə saxlasın.
4. Sonra əzələni tam boşaltsın və dincəlsin.

Diz tam açılmırsa, onu zorla yatağa basmaq olmaz. Ağrı yaranarsa hərəkət dayandırılmalıdır.

3. Dabanı sürüşdürərək dizi büküb açmaq

Bu hərəkət diz və omba oynaqlarının hərəkətinə kömək edir. Omba və ya diz əməliyyatından sonra yalnız icazə verilən həddə aparılmalıdır.

1. Pasiyent ayağını rahat uzatsın.
2. Dabanını yataq səthində yavaşca özünə tərəf sürüşdürsün.
3. Diz ağrısız həddə bükülsün.
4. Sonra dabanı geri sürüşdürərək ayağı yenidən uzatsın.

Ayağı dartmaq və dizi zorla daha çox bükmək lazım deyil. Dabanda yara və ya sürtünməyə həssas dəri varsa, uyğun üsulu fizioterapevt müəyyənləşdirməlidir.

4. Sağrı əzələlərini sıxıb boşaltmaq

Bu hərəkət çanağı yataqdan qaldırmadan edilir.

1. Pasiyent rahat vəziyyətdə uzansın.
2. Sağrı əzələlərini yüngülcə sıxsın.
3. Rahatdırsa, təxminən 3-5 saniyə saxlasın.
4. Əzələləri boşaldıb dincəlsin.

Məşq zamanı nəfəsi saxlamaq və beli həddindən artıq gərmək olmaz. Bu hərəkət «körpü» məşqi (ombanı yataqdan qaldırmaq) ilə eyni deyil. Ombanı qaldırmaq ayrıca qiymətləndirilməli hərəkətdir.

5. Dirsəyi yavaşca büküb açmaq

Bu hərəkət yalnız pasiyentin qolunu rahat idarə edə bildiyi və mütəxəssisin uyğun gördüyü halda edilməlidir.

1. Qolu rahat, dəstəklənmiş vəziyyətdə saxlayın.
2. Pasiyent dirsəyini yavaşca bükərək əlini çiyninə doğru yaxınlaşdırsın.
3. Əli mütləq çiyinə çatdırmağa çalışmasın.
4. Sonra qolu yavaşca əvvəlki vəziyyətə qaytarsın.

Çiyində ağrı, qolda güclü zəiflik və ya sərtlik varsa, hərəkət fərdiləşdirilməlidir.

İnsultdan sonra zəif tərəfdə nəyə diqqət etmək lazımdır

İnsult keçirmiş pasiyentin zəif qolu xüsusi qorunmalıdır. Qolundan tutub çəkmək, onu dəstəksiz sallanmış saxlamaq və baxıcının qolu zorla baş üzərinə qaldırması çiyinə zərər verə bilər.

Baxıcı qol və ayağı hərəkət etdirməyə kömək edəcəksə, ətrafı haradan dəstəkləməyi və hansı həddə hərəkət etdirməyi fizioterapevtdən öyrənməlidir. Güclü müqavimət və əzələ yığılması zamanı hərəkəti zorla davam etdirmək olmaz.

Hərəkətlər neçə dəfə edilməlidir

Hamı üçün uyğun vahid təkrar sayı yoxdur. Pasiyentin gücü, yorulması, diaqnozu və müalicə məhdudiyyətləri nəzərə alınmalıdır. Mütəxəssisin müəyyən etdiyi az sayda təkrarı düzgün yerinə yetirmək, yorulana qədər çox təkrar etməkdən daha münasibdir.

Ağrı, həddindən artıq yorğunluq və ya mövcud şikayətlərin artması olduqda məşqi dayandırın və proqramı mütəxəssislə yenidən nəzərdən keçirin.

Hansı əlamətlərdə təcili qiymətləndirmə lazımdır

Bir ayaqda yeni şişkinlik, baldır və ya bud ağrısı, istilik və rəng dəyişikliyi yaranarsa, məşqi dayandırıb təcili tibbi məsləhət alın. Bunlar damar daxilində laxtalanma əlamətləri ola bilər.

Qəfil nəfəs darlığı, sinə ağrısı, huş itirmə və ya qanlı öskürək yaranarsa, təcili yardım çağırın. Belə şikayətləri adi məşq yorğunluğu kimi qəbul etmək olmaz.

Yataqda hərəkətlər gündəlik qulluğun bir hissəsidir. Onlar mövqenin dəyişdirilməsini, dəriyə qulluğu və həkimin təyin etdiyi digər tədbirləri əvəz etmir. Yaxınınıza kömək edərkən hərəkəti əvvəlcədən izah edin, bacardığı qədər özünün iştirakına imkan verin və irəliləyişi tələsmədən izləyin.

Alliance Clinic: evdə baxım və tibbi xidmət

Yaxınınıza evdə peşəkar qulluq lazımdırsa, Alliance Clinic-in tibb bacısı, həkim və fizioterapevt xidmətlərindən istifadə edə bilərsiniz: baxım və reabilitasiya, evdə tibbi xidmət, hemiplegiyada evdə məşqlər. Əlaqə: 050 310 07 88.

Seriyanın digər yazıları: ilk 48 saat, qulluqda 7 səhv, yataq yarasına qarşı döşək, təhlükəsiz qidalanma, geyindirmək, sadə hərəkətlər.

Məqalədəki hərəkətlər ümumi nümunələrdir. Fərdi məşq proqramı pasiyentin vəziyyətini qiymətləndirən həkim və ya fizioterapevt tərəfindən seçilməlidir.