Yataq xəstəsinə qulluq: ilk 48 saatda nələrə diqqət etmək lazımdır

Yaxınınız əməliyyat, xəstəlik və ya hərəkət məhdudluğu səbəbilə yataqda qalmalı olduqda gündəlik qulluq ehtiyacları dəyişir. Əvvəllər sərbəst etdiyi çevrilmək, yemək, su içmək və şəxsi gigiyenasını qorumaq kimi işlərdə köməyə ehtiyacı yarana bilər.

Qulluğa başlamaq üçün yara və ya başqa problem yaranmasını gözləmək olmaz. Təzyiq yaraları bəzi hallarda bir neçə saat ərzində inkişaf edə bilər. Buna görə risklərin erkən müəyyənləşdirilməsi və uyğun tədbirlərin dərhal başlanması vacibdir.

«İlk 48 saat» qulluq planının qurulmasına diqqət çəkmək üçün faydalı zaman çərçivəsidir. Lakin bu, bütün ağırlaşmalar üçün xüsusi tibbi sərhəd deyil: risk ilk saatlarda başlaya və sonrakı günlərdə də davam edə bilər.

1. Əvvəlcə yataq rejiminin səbəbini və məhdudiyyətləri dəqiqləşdirin

Xəstəxanadan evə buraxılarkən həkimin göstərişlərini yazılı şəkildə götürün. Ailə üzvləri aşağıdakı sualların cavabını bilməlidirlər:

• Pasiyent yataqda sərbəst çevrilə bilərmi?
• Oturmasına və ayağa qalxmasına icazə varmı?
• Əməliyyat və ya sınıq səbəbilə hansı hərəkətlər məhdudlaşdırılıb?
• Ağızdan qidalanması təhlükəsizdirmi?
• Hansı dərmanlar, sarğılar və nəzarət görüşləri təyin edilib?
• Problem yaranarsa kimə müraciət edilməlidir?

Yataqdan qalxa bilməmə qəfil yaranıbsa və səbəbi məlum deyilsə, bunu yalnız evdə qulluq məsələsi kimi qəbul etməyin. Yeni çaşqınlıq, huşun dəyişməsi və nəfəs çətinliyi təcili qiymətləndirmə tələb edir.

2. Dərinin ilkin vəziyyətini yoxlayın

Qulluğun başlanğıcında dəridə əvvəlcədən olan dəyişiklikləri müəyyən etmək sonrakı müşahidəni asanlaşdırır. Pasiyentin razılığını və məxfiliyini qoruyaraq xüsusilə oma, daban, omba və dirsək nahiyələrinə diqqət yetirin.

Yeni qızartı və ya tündləşmə, qabarcıq, açıq yara, yerli istilik və ağrı varsa, tibb işçisinə bildirin. Tünd dəri rəngində dəyişiklik daha az nəzərə çarpa bilər; yalnız qızartıya baxmaq kifayət deyil.

Risk qiymətləndirilməsi mümkün qədər erkən aparılmalıdır. Məsələn, NICE xəstəxana və tibb bacısı xidməti olan qayğı müəssisələrinə qəbulda təzyiq yarası riskinin ilk 6 saatda qiymətləndirilməsini tövsiyə edir. Bu, evdə də ilk günlərdə peşəkar qiymətləndirmənin əhəmiyyətini göstərir.

3. Mövqeləndirmə planını ilk gündən qurun

Pasiyent özü çevrilə bilmirsə, bədən vəziyyətinin dəyişdirilməsi üçün kömək lazımdır. Çevirmə tezliyi dərinin vəziyyətinə, hərəkət imkanına, istifadə olunan döşəyə və tibbi məhdudiyyətlərə uyğun seçilməlidir.

Havalı döşək pasiyenti çevirmək ehtiyacını aradan qaldırmır. Uyğun döşək və planlı mövqeləndirmə birlikdə tətbiq olunur. Daban kimi təzyiqə məruz qalan nahiyələrin necə dəstəklənəcəyini tibb işçisindən öyrənin.

Pasiyenti çarşaf üzərində sürümək və qolundan dartmaq əvəzinə, təhlükəsiz çevirmə üsulunu praktik öyrənin. Lazım gəldikdə ikinci baxıcı və ya köməkçi avadanlıq istifadə edilməlidir.

4. Yatağı və qulluq mühitini hazırlayın

Döşək pasiyentin ehtiyacına uyğun olmalı, çarşaf təmiz və quru saxlanmalıdır. Geyim, altlıq və yataq örtüyündəki qalın büküşləri düzəldin.

Havalı döşək istifadə edilirsə, onun düzgün quraşdırıldığını və işlədiyini yoxlayın. Üzərinə əlavə qalın yorğan və çoxsaylı altlıq yerləşdirmək cihazın təsirinə mane ola bilər. İstehsalçının təlimatına əməl edin.

Telefonu, çağırış vasitəsini və lazım olan şəxsi əşyaları əlçatan yerləşdirin. Qulluq edən şəxsin yatağa təhlükəsiz yaxınlaşması üçün keçidləri açıq saxlayın.

5. Qidalanma və maye qəbulunu ilk saatlardan planlaşdırın

Yemək verilməzdən əvvəl pasiyentin kifayət qədər ayıq olduğuna və uyğun vəziyyətdə yerləşdirildiyinə əmin olun. Ağızdan qidalanmaya icazə varsa, tibbi vəziyyəti imkan verdikdə mümkün qədər dik oturdulmalıdır.

Yemək zamanı öskürək, səsin yaş və qurultulu olması, nəfəs çətinliyi və ağızda qida toplanması udma problemini düşündürə bilər. Bu halda qidalandırmanı dayandırıb tibbi məsləhət alın. Öskürəyin olmaması da aspirasiyanı tam istisna etmir.

Menyuda kifayət qədər enerji və zülalın olması, mayenin isə fərdi ehtiyaca uyğun verilməsi vacibdir. Ürək və böyrək xəstəliyinə görə təyin edilmiş maye məhdudiyyətini pozmayın. Pasiyentin nə qədər yeyib-içdiyini izləmək erkən problemləri görməyə kömək edir.

6. Gigiyena, ağız qulluğu və ifrazatı izləyin

Sidik və nəcislə çirklənmiş altlıq və geyimlər vaxtında dəyişdirilməlidir. Dəri yumşaq təmizlənib ehtiyatla qurudulmalıdır. Qızarmış nahiyəni güclə sürtmək və masaj etmək olmaz.

Ağız qulluğunu da gündəlik plana daxil edin. Dişlər və protezlər təmizlənməli, yeməkdən sonra ağızda qida qalıqları yoxlanmalıdır. Bu, xüsusilə udma çətinliyi olan pasiyentlər üçün əhəmiyyətlidir.

Kateter varsa, borunun bükülməməsinə və sidik torbasının sidik kisəsindən aşağıda qalmasına diqqət edin. Sidik axını dayanarsa, ağrı və ya davamlı sızma yaranarsa, tibb işçisi ilə əlaqə saxlayın.

7. Hərəkət və dərman planını dəqiqləşdirin

İcazə verilən yüngül hərəkətlər əzələlərin fəaliyyətini qorumağa kömək edə bilər. Lakin əməliyyat, sınıq, insult və ürək xəstəliyində məşqlər fərdi seçilməlidir. Ağrı və şikayətlərin artması zamanı hərəkəti dayandırın.

Dərmanların adını, dozasını və qəbul vaxtını bir siyahıda saxlayın. Qan durulducu və digər preparatları özbaşına başlamayın, dayandırmayın və dozasını dəyişməyin. Udma çətinliyi olduqda bütün tabletləri əzmək də təhlükəsiz deyil; həkim və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirin.

Bir ayaqda yeni şişkinlik, istilik və ağrı yaranarsa, təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır. Qəfil nəfəs darlığı və sinə ağrısı olduqda təcili yardım çağırın.

8. İlk iki gündə müşahidələri qeyd edin və planı yeniləyin

Qısa qeyd dəftərində bunları izləmək faydalıdır:

• Mövqenin dəyişdirilmə vaxtları və dəridə müşahidələr.
• Yemək və maye qəbulu.
• Verilmiş dərmanlar.
• Sidik və bağırsaq fəaliyyətində dəyişikliklər.
• Ağrı, ayıqlıq və ümumi vəziyyət.
• Həkimə bildirilməli yeni şikayətlər.

İlk 24-48 saatda toplanan məlumatlar qulluq planının pasiyentə uyğun olub-olmadığını görməyə kömək edir. Lakin yeni problem yaranarsa, qeydləri toplamaq və ya 48 saatın tamamlanmasını gözləmək olmaz.

İlk iki günün məqsədi qulluğu düzgün başlatmaqdır. Dəriyə nəzarət, təhlükəsiz qidalanma, mövqeləndirmə və müalicənin izlənməsi sonrakı günlərdə də davam etməlidir. Erkən və uyğun qulluq ağırlaşma riskini azalda bilər, amma xüsusilə ağır xəstələrdə bütün problemlərin qarşısının alınmasına zəmanət vermir.

Alliance Clinic: evdə baxım və tibbi xidmət

Yaxınınıza evdə peşəkar qulluq lazımdırsa, Alliance Clinic-in tibb bacısı, həkim və fizioterapevt xidmətlərindən istifadə edə bilərsiniz: baxım və reabilitasiya, evdə tibbi xidmət. Əlaqə: 050 310 07 88.

Seriyanın digər yazıları: ilk 48 saat, qulluqda 7 səhv, yataq yarasına qarşı döşək, təhlükəsiz qidalanma, geyindirmək, sadə hərəkətlər.

Məqalə ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Fərdi qulluq planı pasiyentin diaqnozu və müalicə göstərişləri əsasında hazırlanmalıdır.