Beyin və onurğa əməliyyatından sonra bərpa: stasionar baxım və reabilitasiya
Beyin, onurğa sütunu və ya onurğa beyni əməliyyatından sonra xəstənin müalicəsi cərrahi müdaxilə ilə yekunlaşmır. Bəzi pasiyentlər ilkin xəstəxana mərhələsini başa vursalar da, sərbəst hərəkət etmək, qidalanmaq, gigiyenik ehtiyaclarını qarşılamaq və dərmanlarını düzgün qəbul etmək üçün köməyə ehtiyac duyurlar. Bu dövrdə ailənin qarşısında mühüm sual yaranır: xəstə harada və hansı şəraitdə baxım almalıdır?
Əməliyyatın aparıldığı özəl xəstəxanada uzun müddət qalmaq ailə büdcəsinə ciddi yük yarada bilər. Evdə isə uyğun avadanlıq, tibbi bilik və daimi kömək imkanları olmaya bilər. Belə hallarda tibbi vəziyyəti sabitləşmiş xəstə üçün uyğun stasionar baxımın, sonrakı mərhələdə isə evdə tibbi xidmət və reabilitasiyanın planlaşdırılması məqsədəuyğun yanaşmadır.
Alliance Clinic-in təqdim etdiyi xidmət yanaşması bu keçidin davamlılığını təmin etməyə yönəlib: əvvəlcə xəstənin ehtiyaclarına uyğun stasionar baxım, evə buraxılma meyarları ödənildikdə isə ev şəraitində baxım və reabilitasiya dəstəyi.
Bu pasiyentlər hansı qrupa aiddir?
Bu qrup ümumilikdə əməliyyatdan sonrakı davamlı tibbi baxım və reabilitasiya ehtiyacı olan pasiyentlər adlandırılır. Beyin və onurğa beyni əməliyyatlarından sonra nevroloji funksiyaların bərpasına ehtiyac olduqda “neyroreabilitasiya” anlayışı da istifadə edilir.
Onurğa sütunu fəqərələrdən və onları birləşdirən strukturlardan ibarətdir; onurğa beyni isə sinir sisteminin bir hissəsidir. Buna görə bel yırtığı əməliyyatı keçirmiş şəxslə onurğa beyni zədələnmiş xəstənin baxım ehtiyacları eyni deyil. Xidmət planı yalnız əməliyyatın adına görə müəyyənləşdirilməməlidir.
Hər əməliyyatdan sonra uzunmüddətli stasionar qalmaq tələb olunmur. Əsas meyarlar xəstənin tibbi sabitliyi, hərəkət imkanları, gündəlik fəaliyyətlərdə asılılıq səviyyəsi və evdə təhlükəsiz baxımın mümkünlüyüdür. [1]
Böyüklərdə kimlər stasionar baxıma ehtiyac duya bilər?
Beyin şişi, kəllə-beyin travması, bəzi beyin qanaxmaları və digər neyrocərrahi müdaxilələrdən sonra xəstədə hərəkət zəifliyi, tarazlıq, nitq, yaddaş və özünəqulluq çətinlikləri qala bilər. Belə pasiyentlərdə tibbi müşahidə ilə yanaşı fərdi reabilitasiya ehtiyacı qiymətləndirilir. Beyin şişi ilə bağlı əməliyyatdan sonra əlavə onkoloji müalicə və neyrocərrah nəzarəti də ayrıca davam etdirilməlidir. [2, 3]
Onurğa əməliyyatlarından sonra əlavə dəstəyə ehtiyac duya bilənlərə mürəkkəb fəqərə sınıqları, onurğa kanalının daralması, sabitləşdirmə əməliyyatları və onurğa beyni zədələnməsi olan şəxslər daxildir. Xüsusilə yataqdan qalxmaqda, oturmaqda, yeriməkdə və tualet ehtiyacını qarşılamaqda çətinlik çəkən xəstələr üçün baxım yükü böyük olur.
Yaşlılıq, əvvəlcədən mövcud hərəkət məhdudiyyəti və yanaşı xəstəliklər bu ehtiyacı artıra bilər. Lakin yaşın çox olması təkbaşına stasionar qəbul göstərişi deyil. Qərar pasiyentin ümumi vəziyyətinə və evdəki dəstəyə əsaslanmalıdır.
Uşaqlarda hansı hallarda əlavə baxım lazım olur?
Uşaqlarda beyin şişi, epilepsiya cərrahiyyəsi, hidrosefaliya, anadangəlmə onurğa problemləri və mürəkkəb onurğa deformasiyaları ilə bağlı əməliyyatlardan sonra əlavə müşahidə və bərpa dəstəyi lazım gələ bilər. Bu diaqnozların olması avtomatik olaraq uzunmüddətli stasionar baxım demək deyil.
Uşağın yaşına, inkişaf səviyyəsinə, əməliyyatdan əvvəlki bacarıqlarına və sonrakı vəziyyətinə uyğun plan hazırlanmalıdır. Məktəbə qayıdış, oyun fəaliyyəti, yorulma və davranış dəyişiklikləri də nəzərə alınır. Epilepsiya əməliyyatından sonra dərmanların dəyişdirilməsi yalnız müalicə edən mütəxəssisin qərarı ilə aparılmalıdır. [4, 5]
Uşağın başqa stasionara qəbulu həmin müəssisənin yaş qrupuna uyğun heyəti, avadanlığı və təcili yardım imkanları qiymətləndirildikdən sonra mümkündür. Pediatrik baxım böyüklərin baxım planının sadəcə kiçildilmiş forması deyil. Alliance Clinic-də konkret uşağın qəbulunun mümkünlüyü əvvəlcədən tibbi sənədlər əsasında dəqiqləşdirilməlidir.
Başqa xəstəxanadan köçürülmə necə planlaşdırılmalıdır?
Xəstənin köçürülməsinə yalnız gündəlik xərclərin yüksəkliyinə görə qərar vermək olmaz. Əməliyyatı aparan komanda və qəbul edən həkim pasiyentin təhlükəsiz köçürülə biləcəyini, yeni müəssisənin onun ehtiyaclarını qarşılayacağını təsdiqləməlidir.
Qəbulun qiymətləndirilməsi üçün adətən aşağıdakı məlumatlar tələb olunur:
- Epikriz, diaqnoz, əməliyyatın tarixi və müdaxilənin təsviri.
- Son analizlər, mövcud KT və MRT nəticələri.
- Dərman siyahısı, dozalar, allergiyalar və cərrahın göstərişləri.
- Hərəkət məhdudiyyətləri, korset və yara baxımı barədə təlimatlar.
- Qidalanma, kateter, drenaj və digər xüsusi baxım ehtiyacları.
Tibbi nəqliyyatın növü və müşayiət ehtiyacı xəstənin vəziyyətinə uyğun seçilir. Davam edən intensiv terapiya ehtiyacı, qeyri-sabit tənəffüs və ya təcili neyrocərrahi müdaxilə ehtimalı olan xəstə üçün adi baxım stasionarı uyğun deyil. Köçürülmə müalicənin və nəzarətin kəsilməsinə səbəb olmamalıdır. [2, 6]
Stasionar tibbi baxım hansı prinsiplərlə təşkil edilməlidir?
Keyfiyyətli əməliyyatdan sonrakı baxım yalnız yataq və yemək təqdim etməkdən ibarət deyil. Pasiyentin vəziyyətinə uyğun yazılı plan, məsul tibbi komanda və dəyişikliklərə vaxtında reaksiya əsas şərtlərdir.
Tibbi müşahidə və dərmanların idarə olunması. Şüur, hərəkət, ağrı, temperatur, təzyiq və digər göstəricilər ehtiyaca uyğun izlənməlidir. Yeni yaranan dəyişikliklər əvvəlki vəziyyətlə müqayisə edilməlidir. Dərmanlar həkim təyinatına əsasən verilməli, ailə özbaşına dozanı dəyişməməlidir.
Yara və dəriyə qulluq. Əməliyyat yarasının vəziyyəti izlənməli, sarğılar cərrahın göstərişinə uyğun aparılmalıdır. Hərəkəti məhdud xəstələrdə təzyiq yarası riski qiymətləndirilməli, dəri yoxlanışı, uyğun döşək və fərdi mövqedəyişmə planı tətbiq edilməlidir. Havalı döşək gündəlik baxımı və mövqenin dəyişdirilməsini əvəz etmir. [7]
Qidalanma və gündəlik ehtiyaclar. Maye və qida qəbulu, ağız gigiyenası, sidik və bağırsaq funksiyaları izlənməlidir. Udma çətinliyi olan xəstənin qidalanma üsulu mütəxəssis tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir. Kateter və digər tibbi vasitələr yalnız göstəriş olduqda saxlanılmalı, qulluq təlim keçmiş personal tərəfindən aparılmalıdır.
Təhlükəsiz hərəkət və fəsadların profilaktikası. Yıxılma, tromboz və hərəkətsizliklə bağlı problemlər üçün fərdi risk qiymətləndirilməsi aparılmalıdır. Qan durulaşdırıcı müalicə, xüsusilə beyin və onurğa əməliyyatlarından sonra, qanaxma riski nəzərə alınaraq həkim tərəfindən seçilir. [8]
Reabilitasiya nə vaxt və necə başlanır?
Reabilitasiya xəstənin tibbi vəziyyəti imkan verdikdə və cərrahın məhdudiyyətləri nəzərə alınmaqla başlanır. Məqsəd hər xəstəyə eyni məşqləri etdirmək deyil, onun gündəlik həyatda bacardığı fəaliyyətləri mərhələli artırmaqdır.
İlk hədəf yataqda təhlükəsiz çevrilmək, sonra dəstəklə oturmaq, yataqdan kresloya keçmək və uyğun hallarda yerimək ola bilər. Nitq, udma və özünəqulluq çətinlikləri varsa, aidiyyəti mütəxəssislərin qiymətləndirməsi tələb olunur. Psixoloji dəstək də bərpa prosesinin bir hissəsi ola bilər.
Onurğa əməliyyatından sonra hər pasiyentə masaj, intensiv məşq və ya aparat proseduru uyğun deyil. Proqram əməliyyatın növünə və sağalma mərhələsinə uyğun seçilməlidir. Nəticə zəmanəti vermək düzgün deyil; irəliləyiş sinir zədələnməsinin dərəcəsi və digər fərdi amillərdən asılıdır. [1, 8]
Stasionardan evdə tibbi baxıma keçid
Xəstənin özünü daha yaxşı hiss etməsi vacibdir, lakin evə köçürülmə üçün tək meyar deyil. Ağrının idarə olunması, təhlükəsiz qidalanma, hərəkət və baxım imkanları, ailənin hazırlığı və tibbi izləmə planı birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Evdə funksional çarpayı, uyğun döşək, əlil arabası və ya yeriməyə köməkçi vasitə lazım ola bilər. Avadanlıq seçimi real ehtiyaca əsaslanmalıdır. Ailə üzvlərinə xəstəni təhlükəsiz çevirmək, köçürmək, dərman cədvəlini izləmək və təhlükəli əlamətləri tanımaq öyrədilməlidir.
Alliance Clinic-in xidmət yanaşmasında uyğun pasiyentlər üçün stasionardan sonra evdə baxım və reabilitasiya davam etdirilə bilər. Tibb bacısı xidməti, gündəlik baxım və reabilitasiya seanslarının məzmunu, tezliyi və məsul şəxslər əvvəlcədən razılaşdırılmalıdır. Planlı ev ziyarəti fasiləsiz tibbi müşahidə ilə eyni xidmət deyil. [2, 8]
Hansı əlamətlər zamanı təcili yardım lazımdır?
Yeni yaranan qol və ya ayaq zəifliyi, şüurun pisləşməsi, ilk qıcolma, nəfəs darlığı və qəfil ağırlaşma təcili qiymətləndirilməlidir. Onurğa əməliyyatından sonra yeni sidik saxlaya bilməmə və ya sidiyə gedə bilməmə, aralıq nahiyəsində keyimə də təhlükə əlamətidir.
Yaradan şəffaf maye axması, xüsusilə baş ağrısı və hərarətlə birlikdə olduqda, təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Yara qızartısı, irinli axıntı və artan ağrı barədə də dərhal müalicə komandasına məlumat verilməlidir. Planlı reabilitasiya seansını gözləmək olmaz. [6, 9]
Ailələrin tez-tez verdiyi suallar
Başqa xəstəxanada əməliyyat olunan xəstə Alliance Clinic-ə müraciət edə bilərmi?Bəli, stasionar baxım ehtiyacının qiymətləndirilməsi üçün müraciət etmək mümkündür. Qəbul tibbi sənədlər, xəstənin vəziyyəti və klinikanın uyğun xidmət imkanları əsasında müəyyənləşdirilir.
Stasionarda neçə gün qalmaq lazımdır?Hamı üçün vahid müddət yoxdur. Qalma müddəti tibbi müşahidə ehtiyacına, gündəlik bacarıqlara və evdə təhlükəsiz baxımın hazırlanmasına görə yenidən qiymətləndirilir.
Gündəlik xidmət haqqına nələr daxildir?Qiymətlə yanaşı həkim nəzarəti, tibb bacısı baxımı, qidalanma, dərman, sərf materialları və reabilitasiyanın paketə daxil olub-olmadığı yazılı şəkildə dəqiqləşdirilməlidir. Konkret qiymət fərdi baxım planından sonra təqdim olunmalıdır.
Bakı şəhərində əməliyyatdan sonrakı baxım üçün müraciət
Yaxınınız beyin və ya onurğa əməliyyatından sonra xəstəxanadan çıxmağa hazırdırsa, lakin evdə təhlükəsiz baxımı təşkil etməkdə çətinlik çəkirsinizsə, Alliance Clinic-ə müraciət edərək epikriz və cərrahın tövsiyələri əsasında ilkin qiymətləndirmə barədə məlumat ala bilərsiniz.
Məqsəd xəstənin ehtiyacına uyğun stasionar dəstəkdən evdə baxım və reabilitasiyaya planlı keçiddir. Xidmətin həcmi, qəbul şərtləri və xərclər əvvəlcədən dəqiqləşdirilməli, əməliyyatı aparan mütəxəssisin sonrakı nəzarəti davam etdirilməlidir.
Mənbələr
- NHS, Lumbar decompression surgery
- Cambridge University Hospitals, Discharge advice/follow up
- NHS, Subdural haematoma
- Great Ormond Street Hospital, After your child has had epilepsy surgery
- Great Ormond Street Hospital, Spinal surgery at GOSH
- Cambridge University Hospitals, Undergoing neurosurgery
- NICE, Pressure ulcers: prevention and management
- NICE, Rehabilitation after traumatic injury
- Cambridge University Hospitals, Post-operative recovery following lumbar decompression surgery
