Uşaqlarda böyümüş adenoidlər və boğaz

Adenoidlər və boğaz əti, uşaqlıq dövründə immun sisteminin vacib komponentləri kimi fəaliyyət göstərirlər. Adenoidlər, burnun arxasında yerləşən, toxumalardan ibarət limfoid orqanlardır, boğaz əti isə boğazın arxasında, yəni faringial bölgədə yerləşir. Bu toxumalar, xüsusən də körpəlik və erkən uşaqlıq dövründə, bədənin ilk müdafiə xətti kimi fəaliyyət göstərir və uşaqları müxtəlif infeksiyalardan qorumağa kömək edir.

İmmun sistemindəki rolu

Dr. Jalə Eyvazova bildirib ki, adenoidlər və boğaz əti, bədənin immunitetinə xidmət edən, xarici mikroorqanizmləri (viruslar, bakteriyalar və göbələklər) tanıyıb onlara qarşı ilk müdafiəni təmin edən limfositləri istehsal edir: “Onlar həmçinin mikrobların bədənə girmədən əvvəl tutulmasına və imtina edilməsinə yardım edir. Uşaqlarda immun sistem hələ tam inkişaf etmədiyi üçün, bu orqanlar xüsusilə əhəmiyyətlidir. Adenoidlər və boğaz əti, uşağın immunitet sisteminin düzgün şəkildə işləməsi üçün təbii olaraq daha böyük və aktiv olur”.

Adenoidlərin və boğaz ətinin funksiyaları

• Mikroorqanizmlərə qarşı müdafiə: Bu toxumalar, orqanizmə daxil olan mikrobları tanıyır və onları bədənə daha dərinlə nüfuz etmədən neytrallaşdırır. Bu, uşağın daha erkən yaşlarda xəstəliklərə qarşı qorunmasına kömək edir.
• İnfeksiyalarla mübarizə: Uşaqlar böyüməkdə olduğu üçün immun sistemləri hələ inkişaf mərhələsindədir. Adenoidlər və boğaz əti, uşağın infeksiyalara qarşı birbaşa mübarizə aparan hüceyrələrini təmin edir. Uşaqların tez-tez soyuqdəymə, boğaz ağrısı və digər yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları ilə qarşılaşması, bu toxumaların davamlı olaraq aktiv olmasına səbəb olur.

Böyümənin təsiri

Dr. Jalə Eyvazova qeyd edir ki, bəzi hallarda bu toxumalar aşırı dərəcədə böyüyə bilər: “Xüsusilə, uşaqlarda adenoid və boğaz əti toxumalarının böyüməsi, onların nəfəs alma, yutma və hətta gündəlik fəaliyyətlərini təsir edə biləcək ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Əgər bu toxumalar normaldan çox böyüyərsə, burun tıxanıklığı, nəfəs alma çətinlikləri, öskürək, qulaq infeksiyaları, yuxu apnesi kimi əlamətlər meydana gəlir”.

Bundan əlavə, bu toxumaların böyüməsi, infeksiyaların müalicəsi və bədənə zərər verməsinin qarşısını almaq üçün əlavə müdaxilələr tələb edə bilər. Uşaqların sağlamlığını qorumaq və infeksiyaların yayılmasının qarşısını almaq üçün bu toxumaların böyüməsinin nəzarət altında saxlanması son dərəcə vacibdir.

Böyümüş adenoidlərin və boğaz ətinin səbəbləri

• İnfeksiyalar: Yuxarı tənəffüs yollarının tez-tez infeksiyaya uğraması, adenoid və boğaz əti toxumalarının şişməsinə səbəb ola bilər.
• Genetik faktorlar: Bəzi uşaqların genetik olaraq daha böyük adenoid və boğaz əti toxumalarına sahib olma ehtimalı daha yüksəkdir.
• Alerji: Toz, çiçək polenləri və ya heyvanların tükləri kimi allergik reaksiyalar, adenoid və boğaz əti toxumalarının iltihablanmasına səbəb ola bilər.
• Xroniki sinüzit: Davamlı sinüzitlər də bu toxumaların böyüməsinə səbəb ola bilər.

Böyümüş adenoidlər

• Nəfəs alma çətinlikləri: Böyümüş adenoidlər, uşağın burundan nəfəs almasına mane ola bilər, xüsusilə yatarkən. Bu, ağızdan nəfəs alma və ya guruldayan tənəffüsə səbəb ola bilər.
• Yuxu apnəsi: Böyümüş adenoidlər və boğaz əti uşaqlarda yuxu apnəsinə səbəb ola bilər. Bu da, uşağın gecə yaxşı yatmaması, gündüzləri yorğun və əsəbi olmasına gətirib çıxarır.
• Qidalanma çətinlikləri: Böyümüş boğaz əti, uşaqların udqunmasını çətinləşdirə bilər, bu da qida qəbul etməməyə və ya yeməkdə çətinlik çəkməyə səbəb ola bilər.
• Tez-tez qulaq infeksiyaları: Böyümüş adenoidlər Eustaxiyan borusuna təsir edərək, uşaqlarda qulaq infeksiyalarının tez-tez baş verməsinə səbəb ola bilər.
• Danışıq dəyişiklikləri: Böyümüş adenoidlər uşaqlarda danışıqda dəyişikliklərə səbəb ola bilər, məsələn, səsin nazal bir şəkildə çıxması.

Müalicə seçimləri:

1. Tibbi müalicə: Yüngül hallarda, həkimlər uşaqlara antihistaminlər, burun steroidləri və ya infeksiya varsa, antibiotiklər təyin edə bilərlər. Bu, iltihabı azaltmağa və əlamətləri idarə etməyə kömək edir.
2. Cərrahi müalicə (Adenoidektomiya və tonsillektomiya): Əgər simptomlar ciddi olarsa və dərmanla müalicə nəticə verməzsə, cərrahi müdaxilə lazım ola bilər. Adenoidektomiya adenoidlərin çıxarılması, tonsillektomiya isə boğaz ətinin çıxarılmasıdır. Bu əməliyyatlar, uşağın tez-tez infeksiyalara məruz qalması, nəfəs alma çətinlikləri və qidalanma problemləri olduğu hallarda tövsiyə olunur.
3. Nəfəs alış terapiyası: Uşaqlar bəzi terapiyalardan və ya həyat tərzi dəyişikliklərindən faydalana bilərlər, məsələn, burun tıxanıklığını azaltmaq üçün nəmləndirici cihazlardan və ya burun duzu spreyindən istifadə etmək.

Komplikasiyaların qarşısını almaq:

Əgər müalicə olunmazsa, böyümüş adenoidlər və boğaz əti uzun müddət yuxu problemləri, inkişaf gerilikləri və tənəffüs problemlərinə səbəb ola bilər. Uşağın əlamətlərini izləmək və vaxtında pediatr ilə məsləhətləşmək əhəmiyyətlidir.