Yaşlı insan yıxıldıqda nə etməli: 8 vacib addım

Yaşlı yaxınınız yıxıldıqda ilk istəyiniz onu dərhal ayağa qaldırmaq ola bilər. Lakin baş, onurğa və ya omba zədəsi varsa, tələsik hərəkət vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

Əvvəlcə insanın huşunu, nəfəsini və zədə əlamətlərini yoxlayın. Təhlükə əlaməti varsa, aşağıdakı addımların hamısını tamamlamağı gözləmədən yardım çağırın. Azərbaycanda təcili tibbi yardım üçün 103 nömrəsinə zəng etmək olar.

1. Sakit qalın və ətrafı təhlükəsiz edin

Yaxınlaşarkən döşəmədə su, şüşə qırığı və ya başqa təhlükə olub-olmadığına baxın. Özünüzün də sürüşməməsinə diqqət edin.

Şəxslə sakit danışın: «Yanınızdayam, tələsməyin, əvvəlcə vəziyyətinizə baxaq». Dərhal oturmağı və ya ayağa qalxmağı tələb etməyin. Birbaşa təhlükə yoxdursa, zədə ehtimalını qiymətləndirmədən yerini dəyişməyin.

2. Huşunu və nəfəsini yoxlayın

Adı ilə müraciət edin, sizə cavab verib-vermədiyinə baxın. Boynunu və bədənini silkələməyin.

Şəxs cavab vermirsə, dərhal 103-ə zəng edin və normal nəfəs alıb-almadığını yoxlayın. Normal nəfəs yoxdursa və ya yalnız seyrək, qeyri-normal nəfəs cəhdləri varsa, dispetçerin göstərişi ilə ürək-ağciyər reanimasiyasına başlayın.

Huşsuzdur, lakin normal nəfəs alırsa, tənəffüs yolunun açıq saxlanması vacibdir. Boyun və onurğa zədəsi ehtimalını dispetçerə bildirin. Qusma və ya tənəffüs yolunun tutulması varsa, təhlükəsiz çevirmə barədə göstəriş alın; nəfəs yolunu qorumaq həyati prioritetdir.

3. Ağrı və görünən zədə əlamətlərini soruşun

Şəxs ayıqdırsa, qısa suallar verin:

• Başınızı vurdunuzmu?
• Boynunuzda, belinizdə və ya ombanızda ağrı varmı?
• Yıxılmadan əvvəl başınız gicəlləndimi və ya huşunuzu itirdinizmi?
• Harada ağrı hiss edirsiniz?

Qanama, şişkinlik və ətrafın qeyri-adi vəziyyətdə olub-olmadığına baxın. Sınığı «yoxlamaq» üçün qolu və ya ayağı bükməyin, ağrılı yerə güclə basmayın. Görünən yara olmaması ciddi zədəni istisna etmir.

4. Təhlükə əlamətlərində təcili yardım çağırın

Aşağıdakı hallarda gözləməyin:

• Huş itkisi, oyatmaqda çətinlik və ya qıcolma.
• Nəfəs almaqda çətinlik.
• Baş, boyun, bel və ya omba zədəsi şübhəsi.
• Güclü ağrı və ya ayağa qalxa bilməmə.
• Yeni nitq pozğunluğu, keyimə və ya zəiflik.
• Baş zərbəsindən sonra təkrarlanan qusma və ya artan baş ağrısı.

Zəng zamanı ünvanı, şəxsin təxmini yaşını, huşunun və nəfəsinin vəziyyətini deyin. Yıxılma vaxtını və başını vurub-vurmadığını bildirin. Telefonu səsucaldana qoyaraq dispetçerin göstərişlərini izləmək olar.

5. Baş zərbəsini və qan durulducu dərmanları xüsusi qeyd edin

Baş zədəsindən sonra ciddi problem həmişə dərhal görünmür. Şəxs danışa və özünü yaxşı hiss edə bilər, lakin bu, bütün risklərin aradan qalxdığını göstərmir.

Varfarin, apiksaban və rivaroksaban kimi qan durulducu dərman qəbul edən insan başını vurubsa, əlamət olmasa belə gecikmədən tibbi qiymətləndirmə alın. Dərmanın adını və son qəbul vaxtını tibbi heyətə bildirin. Dərmanı özbaşına dayandırmayın və əlavə doza verməyin.

6. Yardım gələnədək yanında qalın və vəziyyətini izləyin

Şəxsi isti saxlamaq üçün üzərinə yüngül örtük salın. Baş, boyun və ya bel zədəsi ehtimalında rahatlaşdırmaq məqsədilə onu zorla oturtmayın, boynunu çevirməyin və altına yastıq yerləşdirmək üçün qaldırmayın.

Nəfəsini, cavablarını və ayıqlığını izləyin. Vəziyyəti dəyişirsə, bunu dispetçerə dərhal bildirin. Huşu zəif olan şəxsə ağızdan su, yemək və dərman verməyin.

Yardım üçün qapını açmaq və dərman siyahısını hazırlamaq kimi işləri mümkünsə başqa birinə həvalə edin.

7. Yalnız təhlükəsizdirsə qalxmasına kömək edin

Şəxs tam ayıqdırsa, zədə və ağrı əlaməti yoxdursa və özü qalxa biləcəyini bildirirsə, tələsmədən hərəkət etməsinə imkan verin. Şübhə varsa, əvvəlcə tibbi məsləhət alın.

Qolundan və qoltuğundan dartaraq qaldırmayın. Onu öz gücünüzlə döşəmədən qaldırmağa çalışmaq həm yaşlı şəxsi, həm də sizi zədələyə bilər. Təhlükəsiz qalxa bilmirsə və ya cəhd zamanı ağrı, başgicəllənmə yaranırsa, dayanın və yardım gözləyin. Qalxdıqdan sonra sabit oturacaqda dincəlsin.

8. Sonrakı müşahidəni və səbəbin araşdırılmasını unutmayın

«Qalxdı və yeridi, deməli hər şey yaxşıdır» nəticəsinə tələsməyin. Sonradan artan ağrı, yerimə çətinliyi, çaşqınlıq və qeyri-adi yuxululuq yaranarsa, tibbi yardım alın.

Baş zədəsindən sonra evdə qalmasına icazə verilibsə, verilmiş göstərişlərə əməl edin və ilk 24 saat yanında məsul bir yetkin olsun. Oyatmaqda çətinlik, təkrarlanan qusma və ya yeni zəiflik təcili qiymətləndirmə tələb edir.

Yıxılmanın səbəbini də həkimlə müzakirə edin. Sürüşən xalça ilə yanaşı, təzyiqin enməsi, dərman təsiri, görmə və tarazlıq problemləri rol oynaya bilər. Hadisənin vaxtını, yerini və əvvəlki şikayətləri qeyd etmək qiymətləndirməyə kömək edər.

Yaşlı insan yıxıldıqda ən faydalı kömək tələsmədən vəziyyəti qiymətləndirmək, onu əlavə zədədən qorumaq və lazım olan yardımı vaxtında çağırmaqdır.

Alliance Clinic: evdə baxım və tibbi xidmət

Yaxınınıza evdə peşəkar qulluq lazımdırsa, Alliance Clinic-in tibb bacısı, həkim və fizioterapevt xidmətlərindən istifadə edə bilərsiniz: baxım və reabilitasiya, evdə tibbi xidmət. Əlaqə: 050 310 07 88.

Yaşlılar üçün digər bələdçilər: yaşlı insan yıxıldıqda nə etməli, evdə yıxılma riskini azaltmaq, yaşlılar üçün məşqlər.

Məqalə ümumi ilk yardım məlumatıdır. Təcili vəziyyətdə dispetçerin və tibbi heyətin göstərişlərinə əməl edin.