Yataq xəstəsinin qidalanması: düzgün oturtma və boğulma riskini azaltmaq

6 noyabr 20265 dəqiqəlik oxunuş

Yataq xəstəsinə qulluq zamanı yeməyin tərkibi qədər onun hansı vəziyyətdə verilməsi də əhəmiyyətlidir. Pasiyentin arxaya uzanmış, yana əyilmiş və ya başı geriyə düşmüş vəziyyətdə qidalandırılması udmanı çətinləşdirə bilər. Düzgün oturuş, uyğun qida konsistensiyası və tələsmədən qidalandırma daha təhlükəsiz yemək prosesini dəstəkləyir.

Ağızdan qidalanma zamanı pasiyent, tibbi vəziyyəti imkan verirsə, mümkün qədər dik, təxminən 90 dərəcə oturdulmalıdır. Lakin düzgün vəziyyət udma pozğunluğunu müalicə etmir və qidanın tənəffüs yollarına düşməsi riskini tam aradan qaldırmır. Udma çətinliyi olan şəxslər üçün fərdi qiymətləndirmə vacibdir.

Udma çətinliyi və aspirasiya nədir

Udma çətinliyi tibbdə disfagiya adlanır. Bu zaman insan qidanı, mayeni və ya ağız suyunu rahat və təhlükəsiz şəkildə uda bilmir. Disfagiya insult və digər xəstəliklərlə, eləcə də bəzi dərmanların təsiri ilə əlaqəli ola bilər. Yemək zamanı öskürmə, boğulma hissi və qidanın boğazda qalması şikayəti diqqət tələb edir.

Aspirasiya qida, maye və ya ağız suyunun tənəffüs yollarına keçməsidir. Bu, ağciyər infeksiyası daxil olmaqla ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Aspirasiya hər zaman güclü öskürəklə müşayiət olunmur: bəzən görünən əlamət olmadan baş verir. Buna görə «öskürmürsə, təhlükəsiz udur» düşüncəsi doğru deyil.

Yataq xəstəsi yemək üçün necə yerləşdirilməlidir

Qidalandırmadan əvvəl pasiyentin bədən vəziyyətinə baxın. Yalnız başın altına bir neçə yastıq qoymaq gövdənin düzgün oturdulması demək deyil.

Yataqda qidalanan şəxs üçün çarpayının baş hissəsi qaldırılmalı, kürək və gövdə uyğun dəstəklə dik saxlanmalıdır. Baş mümkün qədər orta xəttdə, rahat və neytral vəziyyətdə olmalıdır. Boyun geriyə həddindən artıq açılmamalıdır.

Pasiyent yana əyilir, aşağı sürüşür və ya başını saxlaya bilmirsə, qidalandırmağa başlamazdan əvvəl yerləşdirmə düzəldilməlidir. Düzgün vəziyyəti qorumaq çətindirsə, fizioterapevt və ya qulluq üzrə tibb işçisinin köməyi lazım ola bilər.

Ağrı, əməliyyatdan sonrakı məhdudiyyət və ya başqa tibbi səbəb dik oturmağa mane olursa, pasiyenti zorla oturtmaq olmaz. Belə hallarda qidalanma mövqeyi və üsulu müalicə komandası tərəfindən fərdiləşdirilməlidir.

Qidalandırmadan əvvəl pasiyentin ayıqlığını yoxlayın

Pasiyentin gözlərinin açıq olması onun yeməyə tam hazır olduğunu göstərməyə bilər. Qidalanan şəxs kifayət qədər ayıq olmalı, verilən qidaya reaksiya verməli və yemək prosesində iştirak edə bilməlidir.

Yuxulu, mürgüləyən və ya nəzərəçarpacaq dərəcədə yorğun pasiyentin ağzına yemək qoymayın. Yemək zamanı ayıqlıq azalarsa, qidalandırmanı dayandırın. Yeni yaranmış və ya səbəbi bilinməyən yuxululuğu tibb işçisinə bildirin.

Qidalanma üçün sakit mühit yaradın. Televizor, yüksək səs və digər diqqətyayındırıcı amillərin azaldılması pasiyentin yeməyə yönəlməsinə kömək edə bilər.

Yeməyi necə vermək lazımdır

Qidalandıran şəxs pasiyentin görə biləcəyi yerdə, rahat səviyyədə oturmalıdır. Qaşığı çox yuxarıdan yaxınlaşdıraraq pasiyenti başını geriyə əyməyə məcbur etmək olmaz.

Yemək kiçik tikələrlə, sakit tempdə verilməlidir. Növbəti tikəni verməzdən əvvəl əvvəlki tikənin udulmasına vaxt ayırın. Ağızda yemək toplandıqda üstünə yeni qida əlavə etməyin. Pasiyenti tələsdirmək və ya yeməyə məcbur etmək təhlükəsiz yanaşma deyil.

Özü yeyə bilən şəxsin bacardığı qədər müstəqil qidalanmasına imkan verilməli, ehtiyac olduqda kömək göstərilməlidir. Nəzarət səviyyəsi isə onun fərdi qulluq planına uyğun seçilməlidir.

Qidanın yumşaq olması həmişə kifayət etmir

Bütün udma çətinliklərində eyni qida uyğun olmur. Bir pasiyentin rahat udduğu yemək digəri üçün təhlükəli ola bilər. Qidanın teksturası və mayenin qatılığı udma qiymətləndirməsinə əsasən seçilməlidir.

Mayeləri özbaşına qatılaşdırmaq və ya bütün yeməkləri avtomatik olaraq püre halına gətirmək düzgün deyil. Belə dəyişikliklər pasiyentin maye və qida qəbuluna, rahatlığına və həyat keyfiyyətinə də təsir edə bilər. Müəyyən edilmiş qidalanma planı bütün baxıcılarla paylaşılmalıdır.

İçmə borucuğu da hər kəs üçün uyğun vasitə deyil. Udma problemi olan pasiyentdə borucuq və xüsusi içmə qabları yalnız uyğunluğu müəyyən edildikdən sonra istifadə olunmalıdır.

Çənəni aşağı əymək hamıya uyğundurmu

Xeyr. Çənəni sinəyə yaxınlaşdırmaq və ya başı bir tərəfə çevirmək kimi xüsusi udma mövqeləri bəzi pasiyentlərə kömək edə bilər, lakin universal qayda deyil.

Bu üsullar udma mexanizminə təsir edir və yalnız mütəxəssisin qiymətləndirməsindən sonra öyrədilməlidir. İnternetdə görülən hərəkəti bütün yataq xəstələrinə tətbiq etmək olmaz.

Hansı əlamətlərdə qidalandırmanı dayandırmaq lazımdır

Yemək və ya içmə zamanı aşağıdakı dəyişikliklərə diqqət edin:

Təkrarlanan öskürək və ya boğulma hissi.
Səsin yaş, xırıltılı və ya «qurultulu» səslənməsi.
Nəfəs almaqda çətinlik.
Qidanın ağızda qalması və udmanın baş tutmaması.
Ayıqlığın azalması və yeməyi davam etdirə bilməmə.

Belə vəziyyətdə yeni tikə və ya maye verməyi dayandırın, tibbi qiymətləndirmə istəyin. Qidanı «aşağı ötürmək» üçün zorla su içirtməyin. Təkrarlanan udma çətinliyini adi hal kimi qəbul etmək olmaz.

Pasiyent nəfəs ala, danışa və effektiv öskürə bilmirsə, bu, tənəffüs yolunun ciddi tutulması ola bilər. Dərhal təcili yardım çağırın və dispetçerin göstərişlərinə əməl edin. Təliminiz varsa, uyğun boğulma zamanı ilk yardım tədbirlərinə başlayın.

Yeməkdən dərhal sonra uzatmaq olarmı

Qidalanma bitən kimi pasiyenti tam uzatmaq məsləhət deyil. İmkan daxilində yeməkdən sonra təxminən 30 dəqiqə dik vəziyyətdə qalmaq adətən tövsiyə olunur.

Bu müddət sərt və hamıya eyni tətbiq edilən qayda deyil. Ağrı, dərinin vəziyyəti, oturma tarazlığı və digər ehtiyaclar nəzərə alınmalıdır. Müalicə komandası fərqli göstəriş veribsə, həmin plana əməl olunmalıdır.

Ağız qulluğu təhlükəsiz qidalanmanın bir hissəsidir

Yeməkdən sonra ağızda qida qalıqlarının olub-olmadığı yoxlanmalıdır. Xüsusilə yanaqlarda qalan yemək diqqətdən kənarda qala bilər.

Dişlər və ağız boşluğu müntəzəm təmizlənməli, protezlərə gündəlik qulluq edilməlidir. Udma çətinliyi olan şəxsdə ağız qulluğunun üsulu da təhlükəsiz seçilməlidir. Ağız gigiyenası aspirasiya zamanı ağciyərlərə keçə bilən bakteriyaların miqdarını azaltmağa kömək edir.

Zondla qidalanmada eyni qaydalar tətbiq olunurmu

Bu məqalədəki dik oturuş tövsiyələri əsasən ağızdan qidalanmaya aiddir. Zond və ya qastrostoma ilə qidalanmada ayrıca göstərişlər olur. Məsələn, zondla qidalanma zamanı baş-gövdə hissəsinin ən azı 30 dərəcə qaldırılması tez-tez tövsiyə edilir.

Bu göstəricini ağızdan yemək üçün ümumi oturuş qaydası ilə qarışdırmaq olmaz. Hər iki halda pasiyentə verilmiş fərdi qidalanma planı əsas götürülməlidir.

Yataq xəstəsinin təhlükəsiz qidalanması düzgün oturuşdan başlayır, lakin bununla bitmir. Ayıqlığın qiymətləndirilməsi, uyğun qida seçimi, sakit temp, ağız qulluğu və dəyişikliklərin vaxtında bildirilməsi birlikdə təşkil olunmalıdır. Baxıcının bu qaydaları praktik şəkildə öyrənməsi gündəlik qulluğun vacib hissəsidir.

Alliance Clinic: evdə baxım və tibbi xidmət

Yaxınınıza evdə peşəkar qulluq lazımdırsa, Alliance Clinic-in tibb bacısı, həkim və fizioterapevt xidmətlərindən istifadə edə bilərsiniz: baxım və reabilitasiya, evdə tibbi xidmət. Əlaqə: 050 310 07 88.

Seriyanın digər yazıları: ilk 48 saat, qulluqda 7 səhv, yataq yarasına qarşı döşək, təhlükəsiz qidalanma, geyindirmək, sadə hərəkətlər.

Məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Udma çətinliyi olan pasiyentin qidalanma planı həkim və udma üzrə təlim keçmiş mütəxəssisin qiymətləndirməsi əsasında hazırlanmalıdır.