LOR

Burun polipi: əlamətləri, səbəbləri, müalicəsi və polipektomiya

6 dəqiqəlik oxunuş

Burun polipləri burun boşluğunun və sinusların selikli qişasından böyüyən yumşaq, ağrısız, xoşxassəli törəmələrdir. Ən tipik əlamətləri həftələrlə keçməyən burun tutulması və qoxu hissinin zəifləməsidir. Müalicə çox vaxt steroidli burun spreyi ilə başlayır, kifayət etmədikdə endoskopik əməliyyatla poliplər çıxarılır (polipektomiya). Əməliyyatdan sonra da poliplər təkrar böyüyə bildiyi üçün uzunmüddətli nəzarət və yerli müalicə planın bir hissəsidir.

Gündəlik danışıqda «burnumda ət var» deyiləndə müxtəlif şeylər nəzərdə tutula bilər: uşaqlarda burun arxasındakı adenoid, böyüklərdə böyümüş burun balıqqulaqları və ya polip. Bunlar fərqli toxumalardır və müalicəsi də fərqlidir. Uşaqlarda «burun əti» barədə: uşaqlarda burun əti problemi.

Burun polipi nədir?

Polip selikli qişanın uzunmüddətli iltihab nəticəsində şişib sallanan hissəsidir. Görünüşcə üzüm giləsinə və ya göz yaşı damlasına bənzəyir. Poliplər adətən hər iki tərəfdə, sinusların burna açıldığı nahiyədə yaranır. Kiçik poliplər heç bir şikayət verməyə bilər, böyüdükcə isə hava yolunu daraldır və sinusların boşalmasına mane olur.

Burun polipləri xərçəng deyil. Ancaq yalnız bir tərəfdə olan, qanlı ifrazat verən və ya sürətlə böyüyən törəmə başqa səbəbdən ola bilər, ona görə bu hallarda həkim əlavə müayinə və bəzən toxuma analizi istəyir.

Burun poliplərinin əlamətləri

  • davamlı burun tutulması, burundan nəfəs almağın çətinləşməsi;
  • qoxu hissinin zəifləməsi və ya itməsi, buna görə dadın da dəyişməsi;
  • burun axıntısı, boğazın arxasına selik axması;
  • üzdə, alında və göz ətrafında ağırlıq və təzyiq hissi;
  • xorultu, ağızdan nəfəs almaq;
  • tez-tez təkrarlanan sinusit.

Bir çox pasiyent əvvəlcə qoxu itkisini «dad dəyişib» kimi təsvir edir: yeməyin ətrini əvvəlki kimi duymur. Bu müşahidəni LOR qəbulunda mütləq deyin, müayinəyə istiqamət verir.

Qoxu itkisi təkcə rahatlıq məsələsi deyil. Qoxunu zəif duyan insan qaz sızmasını, tüstünü və ya xarab olmuş yeməyi gec hiss edə bilər. Ona görə qoxu hissi tədricən azalırsa, bunu «yaşla bağlıdır» deyib gözləməyin. Qəfil qoxu itkisi isə virus infeksiyalarından sonra da yarana bilər, onun səbəbini həkim ayırır.

Burun polipi niyə yaranır?

Poliplərin dəqiq səbəbi tam aydın deyil. Onlar əsasən burun və sinusların uzunmüddətli iltihabı, yəni polipli xroniki rinosinusit fonunda inkişaf edir. Riski artıran vəziyyətlər bunlardır:

  • bronxial astma;
  • aspirin və bəzi ağrıkəsicilərə həssaslıq (bəzi pasiyentlərdə astma, polip və aspirin həssaslığı birlikdə olur);
  • allergik rinit və uzunmüddətli burun iltihabı;
  • kistoz fibroz (uşaqlarda polip görülürsə, həkim bu ehtimalı da nəzərə ala bilər).

Poliplər əsasən yetkinlərdə görülür, uşaqlarda nadirdir.

Polipi başqa burun problemlərindən necə ayırmaq olar?

Burun tutulması bir çox səbəbdən yarana bilər və hamısının müalicəsi fərqlidir:

  • Soyuqdəymə və kəskin rinit: bir neçə gün içində keçir, qoxu itkisi müvəqqətidir.
  • Allergik rinit: asqırma, gicişmə, sulu axıntı, tez-tez mövsümlə əlaqəli olur.
  • Çəpər əyriliyi: adətən bir tərəfdə daha çox tutulma, illərlə dəyişməyən şikayət.
  • Burun balıqqulaqlarının böyüməsi: tutulma gün ərzində və bədən vəziyyətinə görə tərəf dəyişə bilər.
  • Polip: hər iki tərəfdə tədricən artan tutulma və qoxu hissinin azalması.

Evdə bu fərqi dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil, çünki bir neçə problem eyni vaxtda ola bilər. Məsələn, eyni pasiyentdə həm çəpər əyriliyi, həm də polip görünə bilər. Ona görə müayinədə həkimdən soruşun: «nəfəs yolumu harada və hansı toxuma daraldır?»

Burun polipi necə müəyyən edilir?

LOR həkimi şikayətləri soruşur və burnun içinə baxır. Böyük poliplər adi baxışda görünə bilər, daha dərindəki poliplər və sinusların vəziyyəti isə endoskopla qiymətləndirilir. Endoskopiya nazik kamera ilə burun boşluğuna baxışdır və adətən ambulator şəraitdə aparılır.

Əməliyyat planlaşdırılırsa və ya sinusların vəziyyətini dəqiqləşdirmək lazımdırsa, kompüter tomoqrafiyası istənilə bilər. Astma və aspirin həssaslığı şübhəsi varsa, müvafiq mütəxəssis qiymətləndirməsi də plana daxil edilir.

Burun polipi dərmanla müalicə olunurmu?

Bəli, müalicə adətən dərmanla başlayır və bir çox pasiyentdə şikayətləri xeyli azaldır:

  • Steroidli burun spreyi və ya damcısı: iltihabı azaldır, polipləri kiçildə bilər. Təsiri dərhal deyil, həftələr ərzində qiymətləndirilir, müntəzəm istifadə tələb edir.
  • Duzlu su ilə burun yuyulması: seliyi təmizləyir, spreyin təsirini artırır.
  • Qısa kurs steroid həbləri: ağır şikayətlərdə həkim qısa müddətə təyin edə bilər, uzunmüddətli istifadə üçün uyğun deyil.
  • Bioloji preparatlar: ağır, tez-tez təkrarlanan və digər müalicəyə cavab verməyən hallarda mütəxəssis tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər.

Antibiotik poliplərin özünü müalicə etmir, yalnız bakterial sinusit qoşulanda həkim tərəfindən təyin olunur. Dərmanları özbaşına başlamayın və dayandırmayın: steroid spreyinin dozası və müddəti həkimlə razılaşdırılmalıdır.

Burun polipi əməliyyatı nə vaxt lazımdır?

Bir neçə ay düzgün istifadə olunan dərman müalicəsinə baxmayaraq tutulma, qoxu itkisi və təkrarlanan sinusit davam edirsə, əməliyyat müzakirə edilir. Nazal polipektomiya poliplərin burun boşluğundan cərrahi çıxarılmasıdır. Poliplər sinuslara qədər yayılıbsa, daha geniş endoskopik sinus əməliyyatı aparıla bilər. Bu barədə ətraflı: endoskopik sinus əməliyyatı.

Əməliyyat adətən endoskopla, burnun içindən, üzdə kəsik olmadan edilir. Məqsəd hava yolunu açmaq, sinusların boşalmasını bərpa etmək və yerli dərmanların içəriyə daha yaxşı çatmasını təmin etməkdir. Eyni pasiyentdə çəpər əyriliyi də varsa, həkim onu da eyni plana daxil etməyi təklif edə bilər. Çəpər əyriliyi haqqında: burun tıxanıqlığı və deviasiya.

Əməliyyatın mümkün riskləri arasında burun daxilində qanaxma, infeksiya, burun içində bitişmə və tutulmanın davam etməsi var. Bu riskləri və gözlənilən faydanı həkimlə əvvəlcədən müzakirə edin.

Əməliyyatdan sonra poliplər yenidən yaranırmı?

Bəli, təkrarlanma mümkündür və nadir deyil. Əməliyyat polipləri çıxarır, amma onların yaranmasına səbəb olan iltihab davam edə bilər. Bu səbəbdən:

  • əməliyyatdan sonra da həkimin təyin etdiyi steroid spreyini davam etdirmək lazım ola bilər;
  • duzlu su ilə yuyulma sağalmanı asanlaşdırır;
  • nəzarət müayinələri vaxtında edilməlidir;
  • astma və allergiyanın nəzarətdə saxlanması da təkrarlanma riskinə təsir edir.

Qoxu hissinin bərpa dərəcəsi də pasiyentdən pasiyentə dəyişir. Bəzi pasiyentlərdə qoxu tez qayıdır, bəzilərində qismən bərpa olur.

Burun bitişməsi (sinexiya) nədir?

Burun daxilində iki səthin çapıq toxuması ilə birləşməsinə sinexiya, gündəlik dildə burun bitişməsi deyilir. Bəzən əməliyyatdan və ya zədədən sonra, sağalma dövründə yaranır. Əməliyyatdan bir neçə həftə sonra yaxşı nəfəs aldıqdan sonra tədricən yaranan tutulma bitişmənin əlaməti ola bilər. İlk günlərdəki doluluq hissi isə adətən şişkinlik və qabıqlanma ilə bağlıdır.

Bitişmə hava yoluna mane olursa, həkim çapıq körpüsünü ayırır və təkrar birləşmənin qarşısını almaq üçün nəzarət baxışı və qulluq planı təyin edir. Ona görə əməliyyatdan sonrakı nəzarət müayinələrini buraxmamaq vacibdir.

Əməliyyatdan sonra sağalma necə keçir?

İlk günlərdə burunda şişkinlik, qabıqlanma və doluluq hissi gözləniləndir, nəfəs müvəqqəti çətinləşə bilər. Həkimdən yazılı təlimat alın:

  • burnu nə vaxtdan və necə yumalı;
  • burnu silməyin və ağır fiziki işin nə vaxta qədər məhdudlaşdırıldığı;
  • hansı dərmanları nə qədər istifadə etməli;
  • nəzarətə hansı gün gəlməli.

Güclü və dayanmayan burun qanaxması, yüksək hərarət, gözün ətrafında şişkinlik və ya görmə dəyişikliyi olarsa, gözləmədən təcili tibbi yardıma müraciət edin.

Tez-tez verilən suallar

Burun polipi özü keçə bilərmi?

Kiçik poliplər steroid spreyi ilə xeyli kiçilə bilər, lakin müalicəsiz özbaşına yox olması gözlənilmir. Şikayət davam edirsə, müayinə lazımdır.

Polip xərçəngə çevrilirmi?

Adi burun polipləri xoşxassəlidir. Birtərəfli, qanlı ifrazatlı və ya sürətlə böyüyən törəmə isə ayrıca qiymətləndirilir, lazım olarsa toxuma analizi edilir.

Konxektomiya ilə polipektomiya eyni şeydirmi?

Xeyr. Konxektomiya burun balıqqulağına, polipektomiya isə polip toxumasına yönəlir. Qəbulda «burun əti» deyiləndə hansı strukturun nəzərdə tutulduğunu soruşmaq bu fərqi aydınlaşdırır.

Polip burun spreyindən asılılıq yaradırmı?

Steroidli burun spreyləri apteklərdə satılan damar daraldıcı damcılardan fərqlidir və həkimin dediyi qaydada istifadə olunanda asılılıq yaratmır. Damar daraldıcı damcıların isə uzun müddət istifadəsi tutulmanı daha da artıra bilər, onları bir neçə gündən artıq işlətməyin.

Qəbula nə gətirim?

Əvvəlki əməliyyatın epikrizini, endoskopiya və tomoqrafiya nəticələrini, istifadə etdiyiniz burun spreylərinin adlarını gətirin. Astma və ya aspirinə həssaslığınız varsa, bunu da deyin.

Alliance Clinic-ə müraciət

Davamlı burun tutulması və qoxu itkisi ilə bağlı şikayətləri qulaq-burun-boğaz həkimi qiymətləndirir. Sinuslarla bağlı ümumi məlumat: sinusit nədir və necə müalicə olunur. Qəbul vaxtı üçün: 050 310 07 88.

Mənbələr

Bu yazı məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.

Oxşar məqalələr