LOR

Xroniki tonzillitin fəsadları: ürəyə, böyrəklərə, oynaqlara və boyuna təsiri

7 dəqiqəlik oxunuş

Bəli, bəzi boğaz infeksiyalarından sonra ürək, böyrək və oynaq ağırlaşmaları yarana bilər. Bunlar əsasən A qrupu streptokokun törətdiyi infeksiyadan sonra immun sisteminin reaksiyası ilə bağlıdır: kəskin revmatik qızdırma, poststreptokok qlomerulonefrit və reaktiv artrit. Ancaq bu, badamcıqlarında problem olan hər insanda həmin orqanların zədələndiyi demək deyil. Ağırlaşmalar nisbətən nadirdir, öz əlamətləri və vaxtı var, ona görə ayrıca qiymətləndirilir.

Onurğa ilə bağlı iddialarda isə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Boğaz infeksiyasından sonra yuxarı boyun fəqərələrində nadir bir ağırlaşma (Grisel sindromu) təsvir olunub. Amma xroniki tonzillitin bel disk yırtığına, skolioza və ya hər boyun ağrısına səbəb olduğunu göstərən etibarlı sübut yoxdur.

Xroniki tonzillit və təkrarlanan angina nədir?

Tonzillit damaq badamcıqlarının iltihabıdır, virus və bakteriyalarla əlaqəli ola bilər. «Xroniki tonzillit» uzun müddət davam edən badamcıq şikayətlərini, «təkrarlanan kəskin tonzillit» isə aralarında sağlam dövrlər olan təkrar epizodları bildirir. Boğaz ağrısı, udma çətinliyi, hərarət və boyunda ağrılı limfa düyünləri tonzillitin əsas əlamətləridir. Tonzillitin özü və badamcıq daşları haqqında: badamcıqların iltihabı.

Badamcıq çuxurlarındakı ağ və ya sarı tıxaclar həmişə aktiv infeksiya demək deyil. Badamcıq daşları ağız qoxusu və narahatlıq yarada bilər, lakin yalnız onların görünüşünə görə antibiotik və ya əməliyyat qərarı verilmir.

Boğazdakı infeksiya uzaq orqanlara necə təsir edir?

Burada iki fərqli mexanizm var:

  • İnfeksiyanın yaxın toxumalara yayılması: badamcıqətrafı və ya udlaqarxası abses kimi irinli ağırlaşmalar. Bu barədə ətraflı: badamcıqətrafı (peritonsilyar) abses.
  • İnfeksiyadan sonra immun reaksiya: orqanizmin streptokoka qarşı yaratdığı immun cavab bəzən öz toxumalarına, məsələn ürəyə, böyrəklərə və oynaqlara təsir edir.

İkinci qrup ağırlaşmalar boğaz əlamətləri keçəndən bir neçə həftə sonra özünü göstərə bilər. Ona görə əvvəlki boğaz infeksiyasının tarixi vacibdir. Eyni zamanda iki xəstəliyin eyni insanda olması birinin digərinə səbəb olduğunu avtomatik sübut etmir.

Tonzillit ürəyə təsir edirmi?

A qrupu streptokok infeksiyasından sonra kəskin revmatik qızdırma inkişaf edə bilər. Adətən infeksiya ilə bu vəziyyət arasında bir neçə həftə keçir. İmmun reaksiya ürəkdə iltihab yaradır, bəzi pasiyentlərdə isə uzunmüddətli ürək qapağı zədələnməsinə (revmatik ürək xəstəliyi) gətirə bilər. Bunu «badamcıq mikrobu hər dəfə ürəyə keçir» kimi başa düşmək düzgün deyil: söhbət mikrobun özündən yox, immun cavabdan gedir.

Boğaz infeksiyasından sonra yeni yaranan nəfəs darlığı, ürəkdöyünmə, sinədə narahatlıq və oynaq şişkinliyi həkim qiymətləndirməsi tələb edir. Revmatik qızdırma bir qan analizi ilə təsdiqlənmir, klinik meyarlar və əlavə müayinələr (məsələn, EKQ və exokardioqrafiya) birlikdə nəzərə alınır. Təsdiqlənmiş streptokok infeksiyasının vaxtında və tam müalicəsi revmatik qızdırmanın qarşısının alınmasında əhəmiyyətlidir. Ürəklə bağlı şikayətlərdə kardioloq qiymətləndirməsi lazımdır.

Tonzillit böyrəklərə necə təsir edə bilər?

Poststreptokok qlomerulonefrit böyrəklərin süzücü hissəsində immun mənşəli iltihabdır. Streptokok boğaz və ya dəri infeksiyasından sonra yarana bilər. Xəbərdaredici əlamətlər bunlardır:

  • tünd, qırmızımtıl və ya «çay rəngli» sidik;
  • sidiyin miqdarının azalması;
  • göz ətrafında və ayaqlarda şişkinlik;
  • qan təzyiqinin yüksəlməsi, baş ağrısı.

Bu əlamətləri yorğunluq və ya az su içməklə izah etməyin. Müayinədə sidik analizi, böyrək funksiyası və digər göstəricilər yoxlanılır (sidiyin kliniki analizi). Bu vəziyyət pielonefritlə eyni deyil və hər böyrək problemini tonzillitə bağlamaq olmaz. Antibiotikin qlomerulonefritin qarşısını etibarlı şəkildə aldığını söyləmək üçün sübut yetərli deyil, artıq yaranmış xəstəlikdə isə müalicə şişkinliyin və təzyiqin idarəsini də əhatə edir.

Oynaq ağrısı tonzillitlə bağlı ola bilərmi?

Streptokok infeksiyasından sonra oynaqların şişməsi və ağrısı kəskin revmatik qızdırma və ya poststreptokok reaktiv artritlə əlaqəli ola bilər. Bunlar fərqli vəziyyətlərdir. Ağrının bir oynaqdan digərinə «köçməsi», nə qədər davam etməsi, hərəkət məhdudluğu və ürək əlamətlərinin olub-olmaması ayırıcı diaqnozda nəzərə alınır.

Sadəcə diz, bel və ya boyun ağrısı olması bu diaqnozları təsdiqləmir. Həkimə şişkinliyi, səhər sərtliyini, hərarəti və əvvəlki boğaz infeksiyasının vaxtını deyin. Uzunmüddətli antibiotik və ya «revmatizm iynəsi»ni özbaşına başlamayın, bu qərarı mütəxəssis verir. Ətraflı: revmatizm.

Tonzillit onurğaya təsir edirmi?

Bu mövzuda tez-tez 1975-ci ildə dərc olunmuş kiçik bir araşdırmaya istinad edilir. Orada xroniki tonzillitli 46 pasiyentdə yuxarı boyun nahiyəsində hərəkət məhdudluğu («blokaj») təsvir olunub, badamcıq əməliyyatı keçirən 28 nəfərdən dördündə bu tapıntı itib. Lakin bu «blokaj» disk yırtığı və ya MRT ilə təsdiqlənmiş xəstəlik deyil, araşdırmada nəzarət qrupu və təsadüfi bölgü göstərilmir. Kiçik və köhnə müşahidəyə əsasən nə tonzillitin onurğa xəstəliyi yaratdığını, nə də badamcıq əməliyyatının bel ağrısını müalicə etdiyini demək olar.

Grisel sindromu: nadir, amma ciddi ağırlaşma

Grisel sindromu birinci və ikinci boyun fəqərəsi arasındakı oynaqda travma olmadan yaranan yarımçıxıqdır. Əsasən uşaqlarda, yuxarı tənəffüs yolu infeksiyasından və ya LOR əməliyyatından sonra təsvir olunur. Tipik əlamət ağrılı əyriboyunluqdur: baş bir tərəfə dönük qalır, boyun hərəkəti məhdudlaşır. 2020-ci il sistematik icmalında dünyada dərc olunmuş 171 uşaq halı toplanıb, bu da vəziyyətin nə qədər nadir olduğunu göstərir. Gecikmiş diaqnoz isə qalıcı boyun deformasiyasına gətirə bilər.

Boğaz infeksiyasından sonra ağrılı əyriboyunluq yaranarsa, təcili həkimə müraciət edin. Müayinəyə qədər boynu zorla düzəltməyin, masaj və manipulyasiya etdirməyin. LOR, ortoped və ya neyrocərrahın birgə qiymətləndirməsi və görüntüləmə lazım ola bilər.

Dəri və digər orqanlarla bağlı iddialar

Streptokok boğaz infeksiyası damcıvari psoriazı tətikləyə bilər. Ancaq bu, antibiotik və ya badamcıq əməliyyatının hər psoriazı sağaldacağı demək deyil: Cochrane icmalında bu müdaxilələr üzrə sübutların keyfiyyəti çox aşağı qiymətləndirilib. Dəri əlamətləri dermatoloqla birlikdə idarə olunur.

İnternetdə xroniki tonzillitin diabet, göz, hormonal və reproduktiv xəstəliklərə səbəb olduğu barədə uzun siyahılara rast gəlmək olar. Bu iddialar üçün yoxlanıla bilən elmi istinad göstərilmir. Başqa orqanda şikayət varsa, onu ayrıca araşdırmaq diaqnozun gecikməsinin qarşısını alır.

Hansı analizlər lazımdır?

  • Sürətli streptokok testi və ya boğaz əkilməsi: kəskin epizodda streptokok ehtimalını yoxlamaq üçün. Virus mənşəli boğaz infeksiyası antibiotiklə müalicə olunmur.
  • ASO (antistreptolizin O): əvvəlki streptokokla qarşılaşmadan sonra yüksəlir və aylarla yüksək qala bilər. Tək yüksək ASO aktiv tonzilliti, ürək zədələnməsini və ya əməliyyat ehtiyacını sübut etmir, yalnız digər tapıntılarla birlikdə qiymətləndirilir.
  • Sidik analizi, böyrək göstəriciləri, EKQ, exokardioqrafiya: yalnız uyğun əlamətlər olduqda, həkimin göstərişi ilə.

Maye qəbulu, istirahət və uyğun ağrıkəsici simptomları yüngülləşdirir. Badamcıq daşlarını iti alətlə və ya güclü su şırnağı ilə təmizləmək qanama və zədə riski yaradır. Qarqara və yerli qulluq ürək, böyrək və oynaq ağırlaşmalarının ayrıca müalicəsini əvəz etmir.

Badamcıq əməliyyatı nə vaxt düşünülür?

Tonzillektomiya qərarı adətən təkrarlanan, sənədləşdirilmiş və gündəlik həyatı pozan tonzillit epizodlarına görə verilir. Britaniyada istifadə olunan meyarlarda nümunə kimi bir ildə ən azı yeddi, iki il ərzində ildə beş və ya üç il ərzində ildə üç epizod göstərilir. Bunlar hər pasiyentə avtomatik tətbiq olunan qayda deyil: ağırlaşmalar və fərdi vəziyyət qərarı dəyişə bilər.

Böyüklərdə aparılmış randomizə edilmiş NATTINA tədqiqatında əməliyyat boğaz ağrılı günlərin sayını azaldıb, eyni zamanda əməliyyatdan sonra qanama kimi arzuolunmaz hallar da qeydə alınıb. Əməliyyat təkrarlanan tonzillitin yükünü azalda bilər, amma artıq yaranmış ürək, böyrək və ya oynaq problemi öz müalicəsini tələb edir. Əməliyyat haqqında: badamcıq cərrahiyyəsi.

Təcili əlamətlər

Aşağıdakı hallarda gecikmədən təcili tibbi yardım alın:

  • nəfəs almaqda və ya udmaqda çətinlik, ağzı aça bilməmək;
  • boğazda və ya boyunda sürətlə artan şişkinlik;
  • boğaz infeksiyasından sonra ağrılı əyriboyunluq, yeni zəiflik və ya keyimə;
  • tünd sidik, sidiyin azalması, üzdə və ayaqlarda şişkinlik;
  • nəfəs darlığı, sinədə ağrı, ürəkdöyünmə.

Tez-tez verilən suallar

Tonzillit bel yırtığı yaradırmı?

Xeyr, belə səbəb-nəticə əlaqəsi sübut olunmayıb. Boyun hissəsinə aid nadir infeksion ağırlaşmanı bel diskinin yırtığı ilə qarışdırmaq olmaz. Bel ağrısının səbəbi ayrıca müayinə ilə tapılır.

Badamcıqları çıxarmaq bütün ağırlaşmaların qarşısını alırmı?

Xeyr. Əməliyyat uyğun pasiyentdə təkrarlanan tonzilliti azalda bilər. Artıq yaranmış ürək, böyrək və ya oynaq problemi isə öz müalicə və nəzarət planını tələb edir.

Qəbula nə gətirmək lazımdır?

Boğaz ağrılarının tarixlərini, əvvəlki test nəticələrini, istifadə etdiyiniz dərmanları və işdən və ya məktəbdən qaldığınız günləri qeyd edin. Boyun və oynaq şikayətlərinin infeksiyadan əvvəl, yoxsa sonra başladığını deyin.

Alliance Clinic-ə müraciət

Təkrarlanan tonzillit və badamcıq şikayətlərini qulaq-burun-boğaz həkimi qiymətləndirir, lazım olduqda başqa mütəxəssisə yönləndirir. Qəbul vaxtı üçün: 050 310 07 88.

Mənbələr

Bu yazı məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.

Oxşar məqalələr