Kariyes nədir və necə müalicə olunur: dişə plomb nə vaxt qoyulur
Soyuq su içərkən dişdə həssaslıq, şirin qidadan sonra narahatlıq və ya diş səthində görünən tünd ləkə stomatoloji müayinə üçün səbəb ola bilər. Lakin kariyes həmişə ağrı ilə başlamır və bəzən yalnız həkim baxışında müəyyən edilir. Vaxtında qiymətləndirmə dişin qorunması üçün uyğun müalicə seçməyə kömək edir.
Bakıda kariyes müalicəsi və diş plombu barədə məlumat axtaran pasiyentlər adətən eyni sualları verirlər: hər kariyesə plomb lazımdırmı, hansı material uyğundur və plombdan sonra ağrı normaldırmı? Alliance Dental bələdçisində uşaqlar və böyüklər üçün bu mövzunun əsas məqamlarını izah edirik.
Kariyes nədir və necə yaranır?
Kariyes ağızdakı bakterial ərpin şəkərləri turşulara çevirməsi nəticəsində diş toxumasında mineral itkisi ilə əlaqəli xəstəlik prosesidir. Zədələnmə irəlilədikcə dişdə boşluq yarana bilər. Şəkərli qida və içkilərin tez-tez qəbulu, ərpin yığılması və qeyri-kafi profilaktika riskə təsir edir.
Kariyes yalnız görünən ön səthdə yaranmır. Dişlərarası sahələrdə, azı dişlərinin yivlərində və köhnə bərpaların kənarında da inkişaf edə bilər. Buna görə görünüşün yaxşı olması bütün diş səthlərinin sağlam olduğunu təsdiqləmir. [1, 2]
Kariyesin əlamətləri hansılardır?
İlkin mərhələdə heç bir şikayət olmaya bilər. Dişdə ağ, qəhvəyi və ya tünd sahə, görünən boşluq, qidanın ilişməsi və həssaslıq müşahidə edilə bilər. İsti, soyuq və şirin qidalarla yaranan narahatlıq da qiymətləndirilməlidir.
Bununla belə, hər tünd ləkə kariyes deyil və hər həssaslıq plomb tələb etmir. Diaqnoz üçün həkim dişi müayinə edir, ehtiyac olduqda rentgen və əlavə testlərdən istifadə edir. Öz-özünə başlayan, gecə oyadan və uzun sürən ağrı isə daha dərin problemin araşdırılmasını tələb edir. [1]
Hər kariyesə plomb qoyulmalıdırmı?
Xeyr, müalicə zədələnmənin mərhələsinə və aktivliyinə görə seçilir. Boşluq əmələ gəlməyən bəzi ilkin dəyişikliklər flüorid tətbiqi, gigiyena və qidalanma tədbirləri ilə nəzarətə alına bilər. Bu yanaşma artıq itirilmiş diş formasını geri qaytarmır.
Bərpa tələb edən boşluq olduqda plomb uyğun seçim ola bilər. Dişin daxilindəki pulpa toxuması zədələnibsə, yalnız plomb kifayət etməyə bilər. Belə hallarda pulpanı qoruyan müalicə, kanal müalicəsi və ya başqa müdaxilə fərdi qiymətləndirilir. [1, 3]
| Vəziyyət | Nəzərdən keçirilə bilən yanaşma |
|---|---|
| Boşluqsuz ilkin kariyes | Riskin azaldılması, uyğun flüorid və müşahidə |
| Bərpa tələb edən məhdud boşluq | Birbaşa plomb |
| Geniş diş toxuması itkisi | Plomb, qismən örtücü bərpa və ya kronun qiymətləndirilməsi |
| Pulpa zədələnməsi | Pulpa müalicəsi və ya kanal müalicəsinin qiymətləndirilməsi |
| Saxlanması mümkün olmayan diş | Çəkilmə və sonrakı bərpa planı |
Bu cədvəl ümumi məlumat üçündür; tək foto və ya ağrının gücü əsasında müalicə seçmək olmaz.
Diş plombu necə qoyulur?
Qiymətləndirmə və planlama. Həkim zədənin dərinliyini, qalan diş toxumasını və pulpanın vəziyyətini qiymətləndirir. Təklif edilən müalicə, alternativlər və xərc pasiyentlə müzakirə edilməlidir.
Ağrının idarə olunması. Ehtiyac olduqda yerli keyitmə tətbiq edilir. Allergiya, ümumi xəstəliklər və dərman istifadəsi barədə məlumat əvvəlcədən bildirilməlidir.
Dişin hazırlanması. Zədələnmiş toxuma klinik vəziyyətə uyğun idarə olunur. Müasir yanaşmada məqsəd mümkün qədər çox toxuma götürmək deyil, sağlam diş quruluşunu və pulpanı qorumaqdır. Dərin kariyesdə uyğun hallarda seçici toxuma uzaqlaşdırılması tətbiq edilə bilər. [3]
Bərpanın hazırlanması. Sahə seçilən materialın tələblərinə uyğun izolə edilir və plomb formalaşdırılır. Kompozit bərpalarda material adətən uyğun işıqla bərkidilir. Sonra dişlərin qapanması, bərpanın forması və səthi yoxlanılır. [4]
Hansı plomb materialı daha uyğundur?
Bütün dişlər üçün vahid “ən yaxşı plomb” yoxdur. Seçim boşluğun ölçüsündən, dişin yerləşməsindən, çeynəmə yükündən və sahəni quru saxlamaq imkanından asılıdır.
Kompozit plomb diş rənginə uyğunlaşdırıla bilən materialdır. Ön və arxa dişlərdə uyğun göstərişlərlə istifadə olunur. Etibarlı bərpa üçün düzgün tətbiq və nəmliyin idarə olunması vacibdir.
Şüşə-ionomer materiallar seçilmiş vəziyyətlərdə, o cümlədən bəzi uşaq və kök səthi bərpalarında nəzərdən keçirilə bilər. Onların xüsusiyyətləri kompozitdən fərqlənir və hər çeynəmə yükünə eyni dərəcədə uyğun olmur.
Geniş toxuma itkisi olduqda adi plomb əvəzinə başqa bərpa lazım gələ bilər. Materialın adından əlavə, niyə məhz həmin diş üçün seçildiyini soruşmaq faydalıdır. [4, 5]
Uşaqlarda süd dişlərinin kariyesi müalicə edilməlidirmi?
Süd dişlərinin dəyişəcək olması onların müalicəsiz saxlanmasına əsas vermir. Kariyes uşağın ağrısına, qidalanmasına və gündəlik rahatlığına təsir edə bilər. Müalicə seçilərkən dişin vəziyyəti, dəyişmə vaxtı və uşağın əməkdaşlığı nəzərə alınır.
Kiçik və uyğun boşluqlar plombla bərpa edilə bilər. Geniş zədələnmiş süd azı dişində kron, pulpa tutulduqda isə uyğun pulpa müalicəsi və ya çəkilmə qiymətləndirilə bilər.
Valideynin gündəlik təmizlikdə iştirakı müalicənin vacib davamıdır. Plomb qoyulması uşağın yeni kariyes riskini öz-özünə aradan qaldırmır. [6, 7]
Plombdan sonra həssaslıq və ağrı nə deməkdir?
Müalicədən sonra qısa müddətli həssaslıq yarana bilər. Bunun müddəti dişin əvvəlki vəziyyətindən və müdaxilənin dərinliyindən asılıdır. Hər narahatlığı avtomatik olaraq normal saymaq düzgün deyil.
Dişləyərkən dişin əvvəlkindən fərqli təmas etdiyini hiss edirsinizsə, bunu həkimə bildirin. Artan ağrı, gecə ağrısı və ya keçməyən həssaslıq təkrar müayinə tələb edir.
Üzdə şişkinlik, hərarət və ağızda pis dad infeksiyanın qiymətləndirilməsini tələb edə bilər. Nəfəs alma və ya udma çətinliyi olduqda təcili tibbi yardım alın. [8, 9]
Plomb qoyulduqdan sonra dişə necə qulluq edilməlidir?
Keyitmə davam edirsə, dodaq və yanağı dişləməmək üçün ehtiyatlı olun və həkimin qidalanma göstərişinə əməl edin. Yeməyə başlama vaxtı istifadə edilən material və aparılan prosedurdan asılı ola bilər.
Dişləri gündə iki dəfə flüoridli məcunla fırçalayın və dişlərarası sahələri uyğun vasitə ilə təmizləyin. Şəkərli qəlyanaltı və içkilərin gün ərzində tez-tez qəbulunu azaltmaq vacibdir. Nəzarət görüşlərində plombun kənarları və yeni kariyes riski qiymətləndirilməlidir. [10]
Tez-tez verilən suallar
Plomb neçə il qalır?Hamı üçün eyni müddət yoxdur. Material, bərpanın ölçüsü, çeynəmə yükü və gündəlik qulluq davamlılığa təsir edir; heç bir plomb ömürlük hesab edilməməlidir. [6]
Plomblu diş yenidən çürüyə bilərmi?Bəli, plombun özü kariyes olmur, lakin ətrafındakı təbii diş toxumasında yeni kariyes yarana bilər. Buna görə müalicədən sonra profilaktika davam etməlidir. [2]
Kariyesi antibiotiklə müalicə etmək olarmı?Antibiotik dişdə yaranmış boşluğu bərpa etmir və plombun yerini tutmur. İnfeksiya olduqda dərman ehtiyacı və əsas stomatoloji müdaxilə həkim tərəfindən müəyyənləşdirilir.
Diş plombunun qiyməti nədən asılıdır?Zədənin həcmi, bərpa edilən səthlərin sayı, material və əlavə müalicə ehtiyacı qiymətə təsir edə bilər. Konsultasiya zamanı müayinə, görüntüləmə və sonrakı düzəlişlərin qiymətə daxil olub-olmadığını soruşun.
Alliance Dental: kariyesi vaxtında qiymətləndirin
Kariyes müalicəsində məqsəd yalnız görünən boşluğu doldurmaq deyil, dişin funksiyasını qorumaq və yeni zədələnmə riskini azaltmaqdır. Bunun üçün düzgün qiymətləndirmə, uyğun bərpa və gündəlik ağız baxımı birlikdə vacibdir.
Alliance Dental-a müraciət edərək kariyes müalicəsi və diş plombu üzrə qəbul barədə məlumat ala bilərsiniz. Ağrı, həssaslıq, qida ilişməsi və ya köhnə plombla bağlı narahatlığınızı qeyd edin; müayinədə dişi qorumaq imkanlarını və müalicə alternativlərini müzakirə edin.
Əlaqəli mövzular
Alliance Dental Estetik Klinik: Bakı, Abbas Səhhət küçəsi 59/61. Müayinəyə yazılmaq üçün onlayn randevu götürə bilərsiniz.
Mənbələr
- NHS, Tooth decay
- ADA MouthHealthy, Cavities
- ADA, Caries restorations guideline
- ADA MouthHealthy, Tooth-colored fillings
- FDA, Treatment Options for Dental Caries
- AAPD, Pediatric Restorative Dentistry
- AAPD, Pulp Therapy for Primary and Immature Permanent Teeth
- King’s College Hospital, Having your tooth filled
- NHS, Toothache
- NHS, How to keep your teeth clean
