Dərman qəbul edirsinizsə: analizdən əvvəl nə etməli
Analizə hazırlıqda ən çox səhv edilən məqam budur: adamlar «təmiz nəticə» üçün dərmanlarını dayandırırlar. Bu, həm təhlükəli, həm də əks nəticə verən addımdır.
Düzgün qayda bir cümlədir: dayandırmayın — nə qəbul etdiyinizi deyin.
Qısa xülasə:
- Heç bir preparatı həkimin göstərişi olmadan dayandırmayın.
- Qəbula və laboratoriyaya siyahı ilə gedin: reseptli, reseptsiz və qida əlavələri.
- Biotin tərkibli əlavələr bir sıra testin nəticəsini yanıldır — o cümlədən tiroid və troponin.
- Kreatin əlavəsi hesablanmış GFR-i süni aşağı göstərir.
- Metformin və mədə turşusunu azaldan preparatlar B12 göstəricisinə təsir edir.
Niyə dayandırmaq olmaz
İki səbəb var.
Birincisi, təhlükəsizlik. Təzyiq, qan durulaşdırıcı, antidiabetik və bir sıra digər preparatların kəskin dayandırılması ciddi nəticələr verə bilər. Bir analiz üçün bu riski götürməyin mənası yoxdur.
İkincisi, faydasızlıq. Həkim nəticəni sizin müalicə fonunuzda görmək istəyir. Dərmanı dayandırsanız, nəticə real vəziyyətinizi əks etdirmir və qərar üçün yararsız olur.
Dayandırma lazım olan hallar var — amma bu qərarı və müddəti həkim verir.
Biotin: xüsusi hal
Saç, dəri və dırnaq üçün satılan əlavələrin çoxunda biotin (B7 vitamini) var və o, bir sıra laborator testin işləmə prinsipinə müdaxilə edir.
ABŞ Ərzaq və Dərman İdarəsi 5 noyabr 2019-cu il tarixli təhlükəsizlik bildirişində bu barədə xəbərdarlıq edib. Xüsusi narahatlıq troponinlə bağlıdır: biotin nəticəni yalançı aşağı göstərə bilər və bu, infarktın gözdən qaçmasına gətirib çıxara bilər. Tiroid testlərində isə FT4 və FT3 yalançı yüksək, TSH yalançı aşağı çıxa bilər (FDA Safety Communication, 2019).
Diqqət yetirin: aşağı TSH və yüksək FT4 birləşməsi vəzinin həddindən artıq işləməsi mənzərəsini təqlid edir. Yəni əlavə barədə susmaq lazımsız araşdırmaya apara bilər.
Yenə də: özbaşına dayandırmayın. Qəbul etdiyinizi deyin — nümunənin vaxtını və şərhi həkim həll edir. Ətraflı: TSH və FT4 nəticəsini oxumaq.
İdman əlavələri: kreatin
Kreatin qanda kreatinini artırdığı üçün hesablanmış GFR-i aşağı göstərə bilər — halbuki böyrəyin həqiqi süzülmə sürəti dəyişmir. Bunun sübutu odur ki, eyni şəxslərdə sistatin C əsaslı hesablama normal qalır.
Bu, praktikada lazımsız təşviş və təkrar müayinə yaradan hallardandır. Ətraflı: kreatinin, urea və GFR.
Uzunmüddətli qəbul: metformin və mədə preparatları
Mədə turşusunu azaldan preparatlar (proton nasosu inhibitorları, H2-reseptor antaqonistləri) və metformin B12-nin sorulmasına təsir edir. Bu təsir elmi ədəbiyyatda aydın göstərilib.
Praktik nəticə: bu preparatları uzun müddət qəbul edirsinizsə, B12 barədə söhbət həkimlə ayrıca aparılmalıdır — D vitamini və B12.
Qaraciyər testləri: bitki mənşəli preparatlar da daxildir
Amerika Qastroenterologiya Kollecinin təlimatı ayrıca tövsiyə verir: qaraciyər göstəriciləri anormal olan pasiyentdən reseptlə və reseptsiz alınan dərmanlar, alternativ preparatlar, pəhriz və bitki mənşəli əlavələr barədə soruşulmalıdır — bunlar dərman mənşəli qaraciyər zədələnməsi ilə əlaqəli ola bilər.
«Təbii məhsuldur, dərman deyil» düşüncəsi burada işləmir. Ətraflı: ALT, AST və GGT yüksəkdirsə.
Qəbula nə aparmaq lazımdır
- Bütün preparatların siyahısı — adı və dozası. Şəkil çəkmək də kifayətdir.
- Qida əlavələri — vitaminlər, idman əlavələri, saç-dəri preparatları.
- Bitki mənşəli preparatlar və çaylar.
- Yaxın vaxtda kəsilmiş dərmanlar — nə vaxt kəsildiyi ilə birlikdə.
- Yaxın vaxtda vurulan iynələr — məsələn B12 preparatı.
Tez-tez verilən suallar
Səhər dərmanımı analizdən əvvəl içim, yoxsa sonra?
Bunu təyinatı verən həkimdən və ya laboratoriyadan soruşun — bəzi testlərdə vaxt əhəmiyyətlidir. Özbaşına atlamayın.
Vitamin qəbul edirəm, bir neçə gün ara verim?
Özbaşına deyil. Nə qəbul etdiyinizi deyin; lazım gələrsə həkim müddət təyin edər.
Antibiotik qəbul edirəm, analizi təxirə salım?
Bu, testin növündən asılıdır. Həkimə deyin — o, nümunənin vaxtını müəyyən edəcək.
Kontraseptiv qəbul edirəm, hormon analizi mənalı olarmı?
Nəticənin şərhi buna görə dəyişir, ona görə mütləq bildirin. Preparatı dayandırmaq qərarı həkimindir.
Laboratoriya soruşmadı, mən özüm deməliyəmmi?
Bəli. Bu məlumat nəticənin şərhini dəyişir — soruşulmasa da deyin.
Nəticə
Analizdən əvvəl dərmanı dayandırmaq həm təhlükəli, həm faydasızdır. Düzgün addım siyahı ilə gəlməkdir: reseptli, reseptsiz, qida əlavələri və bitki preparatları. Biotin, kreatin, metformin və mədə preparatları bu siyahının niyə vacib olduğunu göstərən konkret nümunələrdir.
Sualınız varsa onlayn randevu yaza bilərsiniz. Hazırlığın qalan qaydaları: analizə necə hazırlaşmalı.
Bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir. Dərman qəbulu barədə qərarı yalnız həkiminiz verə bilər.
