+99 412 310 07 88

Yataq islatma(enurez) və sidikqaçırma

Yataq islatma (enurez) və sidikqaçırma

5 yaşlı uşaqların 15-20% nin gecələr yataq islatma (enurez) və sidikqaçırma problemi yaşadığını bilirdinizmi?

Uşaqlarda sidik qaçırma ümumi problemdir. Beş yaşlı uşaqların təxminən 15 faizi sidiyə çıxmaqda çətinlik çəkir. Bu uşaqların əksəriyyəti gecə enurezis və ya gecə yatağı islatma ilə qarşılaşır. 6 yaşlı uşaqlarda sidik qaçırma nisbəti 13%-ə düşərkən, 7 yaşlı uşaqlarda bu nisbət 10%-dir. Yaş artdıqca sidik qaçırma halları azalır. 15 yaşdan yuxarı insanlarda bu nisbət 1-2%-ə düşür.

Yataq islatma (enurez) nədir?

Ölkəmizdə adi hal olan enurezin nə demək olduğu sualı bir çox həkimlər tərəfindən verilir. Enurez sözünün mənası yataq islatmaq deməkdir. Gecə qaçırma enurez nocturna, həm gecə, həm də gündüz islatma enuresis diurnadır. Enurez monosimptomatik və qeyri-monosimptomatik olmaqla iki yerə bölünür. Monosimptomatik enurez aşağı sidik yollarında yataq islatma və ya sidik kisəsi funksiyasının pozulmasından başqa heç bir simptomun olmamasıdır. Enurezin monosimptomatik növləri birincili və ikincili bölünür. Birincili monosimptomatik enurez daha çox rast gəlinən növdür və daimi yataq islatma problemidir. İkincil, yataq islatmadan ən azı altı ay müddətində sidik ifrazının baş verməsidir.

Qeyri-monosimptomatik enurezdə yataq islatma ilə yanaşı aşağıdakı simptomlar da müşahidə oluna bilər:

  • Boşalma tezliyində davamlı artım (gündə 8 və ya daha çox) və ya azalma (gündə 3 və ya daha az)
  • Gündüz sidik qaçırma
  • Ani sıxılma hissi
  • İdrarın başlamasında çətinlik
  • Boşalmanı başlatmaq və ya saxlamaq üçün qarın təzyiqindən istifadə
  • Zəif sidik axını
  • Sidik ifrazı bir anda deyil, fasilələrlə baş verir
  • Sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi
  • İdrardan sonra damcı
  • Genital bölgədə və ya aşağı sidik yollarında ağrı
  • Monosimptomatik olmayan enurezi olan bəzi xəstələrdə sidik kisəsinin disfunksiyası (mürəkkəb enurez) müşahidə edilir və bu xəstələrdə təkcə gecələr deyil, gündüzlər də simptomlar yaranır. Bu, adətən, gündüz qəfil təcili hiss və ya sidiyə getmə tezliyində dəyişiklik kimi simptomlarla müşayiət olunur.

Niyə enurez baş verir?

Normalda sidik kisəsinin fəaliyyəti onurğa beyninin bir hissəsinin iştirak etdiyi beyin sapı, ara beyin, korteks və vegetativ və somatik sinirlər arasındakı mürəkkəb əlaqəyə əsaslanır. Otonom sinirlər qeyri-iradi hərəkətləri idarə edərkən, somatik sinirlər könüllü əzələlərin daralma və rahatlama hərəkətlərini təmin edir. Sinir sistemi daxilindəki bu koordinasiyalı əlaqə sidiyi sidik kisəsində saxlamaqda mühüm rol oynayır və sidik kisəsində təzyiq artdıqda, sidik kisəsindəki əzələlər (detruzor əzələsi) büzülür və sidik çıxır. Doğuş zamanı bu koordinasiya hələ baş vermədiyindən, sidik kisəsi dolu olduqda, büzülmə idarə oluna bilmir və nəzarətsiz olaraq sidiyə çıxır. Həyatın ilk üç ilində sidik kisəsinin tutumu bədən səthinin sahəsinə nisbətdə qeyri-mütənasib olaraq artır. Dörd yaşında uşaqların əksəriyyəti gündə beş-altı dəfə sidiyə çıxır. Sidik kisəsinə nəzarət mexanizminin inkişafı zamanla baş verir. Əvvəlcə uşaqlar sidik kisəsinin dolu olduğunu başa düşürlər, sonra isə sidik kisəsi divarının əzələsinin büzülməsinin qarşısını almaq qabiliyyəti inkişaf edir. Bunların nəticəsində sidiyin sidik kisəsini tərk etməsinə mane olan sfinkter əzələləri ilə detrusor əzələləri arasındakı koordinasiya öyrənilir. Bu qabiliyyətlərin gündüz istifadəsi adətən dörd yaşında baş verir.

Sidik kisəsinin gecə nəzarəti adətən aylar və ya illər sonra öyrənilir və beş-yeddi yaşa qədər baş verməsi gözlənilmir. Sidik kisəsindəki bu inkişaf prosesinin dərhal tamamlanmaması, demək olar ki, həmişə gün ərzində sidik qaçırma ilə bağlı yataq islatma problemlərinə səbəb olur. Bu, adətən, sidik kisəsinin disfunksiyası, həddən artıq aktiv sidik kisəsi, qeyri-aktiv sidik kisəsi, təkrarlanan sidik yollarının infeksiyaları və bəzi hallarda vezikoureteral reflü (sidik kisəsindən yuxarı qalxması) ilə əlaqədardır.

Yataq islanmasının səbəbləri (enurez)

Yataq islatma problemi bir çox səbəbə görə yarana bilər. Autizm spektrinin pozulması və diqqət çatışmazlığı hiperaktivliyi pozuqluğu kimi sinir sisteminin inkişafı ilə əlaqəli şərtlərdə baş verə bilər. Bundan əlavə, qeyri-üzvi enurezin səbəbləri arasında psixoloji anormallıqlar da var. Başqa sözlə desək, psixoloji problemlərin niyə enureziyaya səbəb olması ilə bağlı hələ dəqiq bir əlaqə tapılmayıb. Yataq islatma probleminin məlum üzvi səbəbləri iki başlıq altında araşdırılır:
Böyrək/uroloji səbəblər: Sidik kisəsinin disfunksiyası, sidik yollarının infeksiyası, xroniki böyrək xəstəliyi, qadınlarda ektopik sidik axarları (böyrəyi sidik kisəsindən başqa yerə birləşdirən yuxarı sidik yolları)
Digər əsas tibbi şərtlər: Qəbizlik, oraq hüceyrəli xəstəlik, qıcolmalar, diabet, diabet insipidus, obstruktiv yuxu apnesi, pinworm, birincili polidipsiya (könüllü həddindən artıq içmə)

Alt Islatma (Enurez) Müalicəsi

Enurezin ilkin müalicəsi, müşayiət olunan şərtlərin düzəldilməsi, məqsəd və gözləntilərin müəyyən edilməsi, məsləhət və maarifləndirmə motivasiya terapiyasından ibarətdir.

Birgə halların korreksiyası: Enurezin müalicəsi eyni vaxtda başlanmalıdır. Qarşılıqlı şərtlər problemin gedişatına və müalicəyə reaksiyaya təsir göstərə bilər. Buna görə də ikincili enurezi olan xəstələrdə əsas faktorlar müəyyən edilməlidir. Qəbizlik, yuxu apnesi (xorlama), diqqət çatışmazlığı hiperaktivlik pozuqluğu kimi hallar müalicə edilməlidir.
Məqsəd və gözləntilərin müəyyən edilməsi: Yatağa getmək kimi xüsusi vəziyyətlərdə islanma problemindən qaçınmaq, gecələr yatağı islatma sayının azaldılması, təkrarlardan qaçınmaq kimi hədəflər müəyyən edilməlidir. Bundan əlavə, yataq islatmanın ailə və uşağa təsirini azaltmaq lazımdır.

Məsləhət və maarifləndirmə: Müalicədən əvvəl və sonra ağlınızda qalan suallar həkimə verilməlidir. Müalicə prosesində xəstələrə və onların ailələrinə verilən məsləhət və maarifləndirməyə əməl olunması müalicə prosesinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir.

Motivasiya terapiyası: Müalicə prosesində yataq islatmağı izləmək üçün lazımi motivasiyanın təmin edilməsi lazımdır. Xüsusilə hər gecə yataq islatma problemi olmayan beş-yeddi yaş arası uşaqlarda motivasiyanın təmin edilməsi başlanğıcda təsirli bir üsuldur. Araşdırmalarda motivasiya təmin etmək üçün stikerlərin verilməsi, stikerlərin toplanması və müəyyən mükafatların verilməsi kimi bir mükafat sisteminin tətbiqinin müalicəyə müsbət töhfə verdiyi görüldü.

Enurez və oyanmaqda çətinlik çəkən uşaqlarda istifadə edilən həyəcan müalicəsi üsulunda uşaqdan sidik sızan kimi həyəcan siqnalı çalmağa başlayır. Bu şəkildə, kondisioner refleksinin inkişafı ilə yataq islatma problemi müalicə edilə bilər. Enurezin müalicəsində istifadə edilən desmopressin adlı dərman sidik miqdarını azaldaraq müalicəsində aktiv rol oynayır. Həb və ya burun spreyi şəklində olan bu dərman gecə yatmazdan əvvəl istifadə olunur. Bundan əlavə, dilin altında əriyən desmopressin də müalicədə təsirli olur.

Enurezin qarşısını necə almaq olar?

Enurez probleminin qarşısını almaq üçün erkən diaqnoz çox vacibdir. Erkən diaqnoz qoyulan xəstələrdə tez müalicəyə başlanılır və yataq islatma problemində müsbət nəticələr əldə edilir. Bundan əlavə, yataq islatma xüsusilə uşaqlarda özünə inam problemlərinə səbəb olduğu üçün dəstəkləyici bir yanaşma lazımdır. Uşaqların bu problemin ümumi bir vəziyyət olduğunu öyrənməsi və müalicə baxımından problemin aradan qaldırıla biləcəyini bilməsi vacibdir. Emosional dəstəkdən əlavə, bəzi ehtiyat tədbirlərinin görülməsi uşaqlarda yataq islatma probleminin qarşısının alınmasında təsirli olur:

  • Axşam saatlarında maye qəbulunun məhdudlaşdırılması: Xüsusilə yatmazdan iki saat əvvəl çay və qazlı içkilər kimi tərkibində kofein olan içkilər verilməməlidir.
  • Uşaqlara yatmazdan əvvəl tualetə getmə vərdişi verilməlidir.
  • Uşaqlar gecələr yatağı islatmamağa fokuslanmaqdansa, gecə tualetdən istifadə etməyə təşviq edilməlidir. Bu yolla hər gecə tualetə getmək vərdişi qazanılmalıdır.
  • Uşaqların tualetə rahat girişi olmalıdır. Yataq və tualet arasında gecə işıqlarının qoyulması və tualetin yolunda heç bir maneənin olmaması vacibdir. Lazım gələrsə, portativ tualetlərdən istifadə edilməlidir.
  • Gecələr uducu uşaq bezlərinin istifadəsi bəzi həkimlər tərəfindən tövsiyə edilsə də, bəzən tövsiyə edilmir. Ona görə də həkimlə məsləhətləşərək istifadə etmək qərarına gəlmək olar.
  • Uşaqların bağırsaq hərəkətləri də müşahidə edilməlidir. Qəbizlik halında sidik kisəsini effektiv və tam şəkildə boşaltmaq çətin ola bilər. Buna görə də qəbizlik zamanı həkimə müraciət etmək lazımdır.

Enurez böyüklərdə də müşahidə olunur. Axşam saatlarında maye qəbulunu məhdudlaşdırmaq və gecə yatmazdan əvvəl tualetə getməyi vərdiş halına salmaq böyüklərdə yataq islatma probleminin qarşısını almaqda təsirli olur.

Yataq islatma (enurez) müalicəsinə erkən başlandıqda daha effektiv nəticə əldə etmək mümkündür. Enurez və onun müalicəsi haqqında ətraflı öyrənmək istəyənlər səhiyyə müəssisələrinə müraciət etməlidirlər. Sağlam günlər arzulayırıq.

Yeniliklərə Abunə Ol!

Dərc olunmuş yeni məqalədən ilk sən xəbərdar ol.

Məmnunluq anketi

MÜAYİNƏ ÜÇÜN ONLİNE QƏBUL!

everything's where you left it.

TİBBİ XİDMƏTİ EVİNİZƏ ÇAĞIRIN!