Allergik rinit nədir? Əlamətləri və müalicəsi

Allergik rinit (saman qızdırması) hər yaşda meydana gələrək boğaz ağrısı, asqırma, burun tutulması və burunda qaşınmaya səbəb olur. Ev heyvanlarının tük və dəri qalıqları, kif, həşəratlar və ya tozcuqlar allergik rinit simptomlarının yaranmasına zəmin hazırlayır. Kiçik yaşlarda başlayan allergik rinit daha çox yaz aylarında müşahidə olunur və il boyu təsirini davam etdirə bilər. Qulaq-burun-boğaz mütəxəssisi Dr. Jalə Eyvazova bildirir ki, allergik rinit sadəcə mövsümi narahatlıq deyil, vaxtında diaqnoz və düzgün müalicə olunmadıqda gündəlik həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı sala bilən bir xəstəlikdir.

Rinit nədir?

Rinit, burnun daxili hissəsini örtən selikli qişanın iltihablanmasıdır. Bu vəziyyət burunda qaşınma, asqırma, burun tutulması və axıntıya səbəb olur. Bundan əlavə, qoxu hissinin zəifləməsi və baş ağrısı kimi simptomlar da bu vəziyyəti müşayiət edir.

Allergik rinit nədir?

Allergik rinit, tük, tozcuq və gənələr kimi yad maddələrə qarşı immun sisteminin reaksiyası nəticəsində soyuqdəyməyə bənzər əlamətlərlə özünü göstərən allergik vəziyyətdir. Bu yad maddələr tənəffüs yolu ilə orqanizmə daxil olduqda, immun sisteminin fəaliyyətində rol oynayan histamin ifraz olunur və reaksiya yaranır. Beləliklə, mövsümi allergiya kimi də tanınan allergik rinit meydana çıxır.

Allergik rinitin əlamətləri hansılardır?

Soyuqdəyməyə bənzər əlamətlər yarada bilən allergik rinitin ən geniş yayılmış simptomları burun axıntısı, gözlərdə qaşınma, burun tutulması, asqırma, öskürək və qoxu hissinin zəifləməsidir. Dr. Jalə Eyvazovanın sözlərinə görə, əlamətlər uzun müddət davam edir və xüsusilə hər il eyni mövsümdə təkrarlanırsa, bunun səbəbi allergik rinit ola bilər və mütləq həkim müayinəsi tövsiyə olunur.

Allergik rinitin əlamətləri ümumilikdə bunlardır:

Burun axıntısı və burun tutulması

• Burunda qaşınma

• Asqırma

• Boğazda, ağızda və qulaqlarda qaşınma

• Boğaz ağrısı

• Quru öskürək

• Baş ağrısı

• Halsızlıq və yorğunluq

• Gözlərdə sulanma, qaşınma və qızartı

• Göz qapaqlarında şişkinlik

• Burun-arxası axıntısı

• Damaqda qaşınma

• Qoxu hissinin qismən itməsi

Yuxarıda qeyd olunan əlamətlər insandan insana fərqli ola bilər. Bununla yanaşı, allergik riniti olan şəxslərdə astma da müşahidə oluna bilər.

Allergik rinitə nə səbəb olur?

Allergik rinit əsasən yaz aylarında müşahidə olunur və tənəffüs edilən havadakı tozcuqların, heyvan tüklərinin, gənələrin və hava çirkliliyinin orqanizm tərəfindən allergen maddə kimi qəbul edilməsi nəticəsində yaranır. Allergik rinitə səbəb olan amillər aşağıdakılardır:

• Ev tozu

• Tozcuqlar (yaşıl ot, çəmən, alaq otları və ağac tozcuqları)

• Heyvan tükləri

• Qida məhsulları

• Kif göbələkləri

• Dərmanlar

Allergik rinit kimlərdə müşahidə olunur?

Allergik rinit hər yaşda müşahidə oluna bilər. Lakin xüsusilə xroniki dəri xəstəliyi (atopik) olan və ailəsində allergik xəstəliklərə rast gəlinən şəxslərdə daha çox görülür. Bu şəxslər astma, ekzema və ürtiker kimi xəstəliklərə daha meyillidirlər.

Allergik rinitin növləri hansılardır?

Allergik rinit əsasən 3 növə bölünür: mövsümi, ilboyu davam edən və peşə ilə əlaqəli allergik rinit.

Mövsümi allergik rinit iqlimlə birbaşa əlaqəlidir. Bu tip allergik riniti olan şəxslər yaz aylarında tozcuq mövsümündə, eləcə də yayın əvvəlindən payıza qədər olan dövrdə nəfəs almaqda çətinlik çəkirlər.

Peşə ilə əlaqəli allergik rinit insanın işlədiyi və ya təhsil aldığı mühitdəki allergen maddələrə qarşı yaranan allergik rinit növüdür. Burun tutulması, asqırma və burun axıntısı həmin mühitlərdə olduqda ortaya çıxan əsas əlamətlərdir.

İlboyu davam edən allergik rinit zamanı simptomlar bütün il ərzində müşahidə olunur. Evdə olan heyvan tükləri, həşəratlar və gənələr bu növ allergik rinitə səbəb olan əsas amillərdir.

Bəs rinitin müalicə üsulları nələrdir?

Dr. Jalə Eyvazova bildirir ki, allergik rinitin müalicəsində əsas məqsəd yalnız simptomları azaltmaq deyil, eyni zamanda xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq və allergenlə təmasın minimuma endirilməsidir. Müalicə planı hər xəstə üçün fərdi şəkildə hazırlanmalıdır. Allergik rinitin müalicəsi zamanı orqanizmin allergen maddə ilə təmas nəticəsində yaranan iltihabi reaksiyasına səbəb olan histaminin təsirini azaltmaq üçün antihistamin tərkibli dərmanlardan istifadə edilir. Bu preparatlar histaminin təsirini azaltmağa kömək edir. Bundan əlavə, allergenlə təmasdan əvvəl qəbul edildikdə isə allergik rinit əlamətlərinin daha yüngül keçməsinə şərait yaradır. Allergik rinitin digər müalicə üsullarından biri də kortizon müalicəsidir. İltihabəleyhinə təsirə malik olan kortizon təsirli müalicə vasitəsidir. Burun spreyi formasında istifadə edilən kortizon nəfəs alma çətinliyini azaldır, burun axıntısı və burun tutulmasının yüngülləşməsinə kömək edir. Bu tip dərmanlardan istifadə etməzdən əvvəl mütləq mütəxəssis həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Dr. Jalə Eyvazova özbaşına dərman istifadəsinin tövsiyə olunmadığını, xüsusilə burun spreyləri və digər preparatların yalnız həkim göstərişi ilə istifadə edilməsinin vacibliyini qeyd edir.

Allergik rinit zamanı aşağıdakı müalicə üsulları da tətbiq oluna bilər:

• Allergik rinitə səbəb olan allergen maddələrdən uzaq durmaq

• İmmun sistemini dəstəkləyən müalicə üsullarından istifadə etmək

• Buruna duzlu su məhlulu tətbiq etmək

Bununla yanaşı, aşağıdakı tədbirlərə də diqqət yetirmək lazımdır:

• Allergik rinitin ən çox müşahidə olunduğu yaz mövsümündə tozcuqlardan uzaq durmaq

• Evdə və avtomobildə hava təmizləyicilərindən istifadə etmək

• Yataq dəstlərini toz yığılmasının qarşısını almaq üçün mütəmadi olaraq yumaq

• Evdə həşəratların qarşısını almaq üçün lazımi tədbirlər görmək

• Heyvanlarla təmasdan sonra əlləri yumaq

Bu tədbirlər allergik rinit əlamətlərinin azalmasına və allergenlərlə təmasın minimuma endirilməsinə kömək edə bilər.

Son olaraq, allergik rinit həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilən, lakin vaxtında diaqnoz və düzgün müalicə ilə nəzarət altına alına bilən bir xəstəlikdir. Qulaq-burun-boğaz mütəxəssisi Dr. Jalə Eyvazova bildirir ki, allergik rinit əlamətləri uzun müddət davam etdikdə və ya mütəmadi olaraq təkrarlananda mütləq mütəxəssis müayinəsindən keçmək lazımdır. Erkən diaqnoz, allergenlərin müəyyən edilməsi və fərdi müalicə planının hazırlanması xəstələrin gündəlik həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və simptomların effektiv şəkildə idarə olunmasına kömək edir.